ALTAYLAR-YAVUZ
İlk Meslek Tarım.Son da o olacak

KOOPERATİFÇİLİK

Bu sayfada Yılların birikimi olan kooperatif deneyimlerimi, bilgilerimi ve kooperatifçilik serüvenlerimi okurlarımla ve özellişkle genç ve idealist  kooperatifçilerle paylaşmak istiyorum. İlk olarak 2005 yılındaki deneyimlerimden o tarihte bütün Tarımsal Kalkınma Kooperatiflerine hitaben yazdığım bir mektubu aşağıya almakla başlamak istiyorum.

 

 

 

 

 

 

                             Değerli Kooperatifçi  Arkadaşım,                                                                Adapazarı:  4.07.2005

 

 

                               Tarımsal amaçlı kalkınma kooperatiflerinin ilimizdeki tek birliği olan Hay-Koop., Sakarya İl Birliğinde Birlik Yönetim Kurulunun aldığı şifahi bir kararla geçici olarak göreve başladım. Bu görevin kadrosu, ücreti ve süresi henüz belli bile değilken sizlere bu mektubu yazmağa niçin mecbur kaldığımı açıklamalıyım;

           Durmağa vaktimiz yok. Birlik kurulalı geçen zamanda hiçbir iş yapılamadı. Bu durum hiçbir mazeretle izah edilemez.Yalnız gelişen şartlarda kimse daha iyisini yapamazdı. İlde mevcut 140 ‘a yakın eş amaçlı kooperatif olduğu halde  yıllarca 7’sini bir araya getirip birlik kurulamamasından,  kurulan birliğin de iyi gelişemeyeceği kanaati yaygınlaştı. Bu kanaat yanlıştır. Bunu kafamızdan silmeliyiz. Birlik baştan dediğimiz gibi ilde ilk ve tek olduğu için birlikte davranma şuuru gelişemedi. Bu yüzden gelişmemizde Türk-Koop.’un bazı güzel durumlarını örnek alarak yararlanacağımız düşüncesindeyim. Tarım Kredi Kooperatifleri(Türk-Koop) Kooperatif örgütlenmenin, yakın geçmişte çok güzel örneğini vererek sağlam bir yapı oluşturdular. Bölge Birlikleri ve Merkez Birliği Yurt çapında Kooperatif ağını çok sağlam bir yapıya kavuşturmuş bulunmaktadır. Bu kooperatiflerdeki yapının bizim mevzuatımıza uymayan müeyyideleri elbette vardır.Bu bizim eksikliğimiz değil üstünlüğümüzdür. Biz daha demokrat bir yapıya sahibiz. Bu yapımızı geliştirerek,bozmadan sürdürürken birlikte hareket etmeği de öğrenirsek (ki buna mecburuz) birkaç yıl sonra biz onlara örnek olabilecek duruma gelmemiz işten bile değildir. Gerekli olan, birlikte hareket etmenin yararlarını kavrayıp asgari müşterekleri çoğaltmak ve birlikte davranmanın meyvelerini toplayıp adil bir bölüşüm sağlamaktır.

           Değerli Arkadaşım,

           Tek başına bir şey yapamıyorken Kooperatif kurup ya da kurulmuş bir kooperatife girerek, az sermayeleri toplayıp,daha fazla bir sermaye gücü ile tek başına yapmaya gücünün yetmediği işleri yaptın. Bunu gördün .En azından bunu bazılarınız yeni kuruluş olduğundan görmedi iseniz dahi eski kooperatiflerin bir çoğunun bunu gördüğünü bildin. Daha da fazla sermayeyi bir araya getirip  daha güçlü olmak için il birlikleri kuruluyor. Bu birlikler de hızla Hay-Koop merkez birliğini oluşturdu. Peki bu birlikler niçin semeresini veremiyor. Çünkü İlimizde 300 den fazla köy var bunların  l40 civarında kooperatifi var; Tabii kağıt üzerinde. 34 kadarı da kağıt üzerinde İl Birliği üyesi olmuş. Kağıt üzerinde diyorum. Çünkü sadece sermaye vermekle birlik üyesi olunmaz. Kaldı ki bu kooperatifler de sermaye paylarının daha ilk taksitini bile ödememiş durumdalar.Kooperatif il Birliğinin bugün adım atacak mali yapısı yok. Bir geliri olmazsa bu birlik dağılır. Yazık olur. Bu Birlik size bize lâzım.Bu şuna benziyor.Arı kovanındaki ana arı, kovanı yaşatan arıdır. Eğer o petek gözlerine yüz binlerce yumurta bırakmasa üç hafta sonra arı kovanı söner. Çünkü yazın ömürleri o kadardır. Bunu bilen İşçi arılar birden fazla ana arı memesi geliştirirler. Önce onlar Anayı meydana getirirler. Sonra da ana arı kovana sahip çıkar ve koloninin(kovan)sağlıklı ve uzun ömürlü olması için çaba gösterir. Bu Birliği kuranlardan, emeği geçenlerden Allah razı olsun. Birliği kurmuşlar. Ama kurulduğu ile kalmış. Yeni arıların yetişmediği ve kovanın yakında söneceği görülüyor. Muhasebe işlerini yapandan idarecilik bekleyen yöneticiler olmuş. Bunu onları suçlamak amacıyla yazmıyorum. Bir vakıayı dile getiriyorum. Mevzuatı çok iyi bilmeyen arkadaşlar.Muhasebecinin bilgisinden istifadeye kalkmışlar. Böyle bir birliğin yürütülmesi ise mümkün değildir. Birliğin günlük işlerini yürütecek bir elemanı istihdam etmesi gerekirdi. İlk önce yapılması gereken buydu. Ama ellerinde avuçlarında böyle bir eleman istihdam edecek maddi olanakları olmadığından buna teşebbüs edemediler. Birlik de bu şekilde atıl kaldı.

Şimdi işbaşı yapan yönetim Kurulu önceki eksiklikleri de görmüş olduklarından buraya hayat verecek bir elemanı görevlendirerek işe başlama kararı aldılar. Bu karar henüz yazılı bile değil.  Rahmetli İsmet Paşa nasıl ki; “-Biz gidelim.İslim arkadan gelsin.” Diyerek kaçan düşmanın ardından sabırsızlanıyor ve buharı (islim) biten ve ikmal için duran makiniste çıkışıyordu. İşte bu gün o durumdayız. İslim bekleyecek vaktimiz de yok. Ama islimsiz de gidilmiyor. Burada fedakarlık gerekiyor. Benim de emekli olmam nedeniyle birlik kendi yağı ile kavruluncaya kadar kendimizden vermeyi kabul ettik. İşe başladık. Şimdi sizlerden acil dileklerim var. Önce büroya mutlaka uğrayın. Hesabınızı bir kontrol edelim. Borçlu iseniz bu paraları derhal ödemenin bir çaresine bakın. İnanın şu anda okuduğunuz mektubun kağıdı da mürekkebi de ödünç. Yarınlar çok güzel olacak. Peki: “Bugün mektup yazmağa parası olmayan birlik nasıl ayağa kalkacak da biz kooperatiflere faydası olacak?” Diyeceksiniz, Ben de  -“ Birlik,bağlı kooperatiflerin süt ihalelerini kendisi yaptığı zaman % 1 komisyon alacak.Bu komisyonu firmadan alacak. Marketi olan Kooperatiflerin toptan aldıkları malları, (Örneğin:Kepek,yem,un,LPG tüpü,sıvı yağ,margarin gibi ana tüketim malları, diğer girdiler) Sertifikalı hibrit tohum,tarımsal gübre,bitki ve hayvan sağlığı için gerekli ilaç ve diğer girdilerin üreticisi ve toptancısı bir çok firmadan çok cüzi oranlarda komisyon alacak hem de  bunu Çiftçiye olumsuz olarak intikal ettirmeyecek. Firmanın kârından tenzil ettirecek.” Diye yanıt veriyorum.

                           Düşünün ki; İldeki üretilip pazarlanan sütün beşte birini birlik mübayaa etse yaklaşık 100 ton eder. 400.- YTL ‘den 40.000.-YTL günlük satış tutarı elde olunur. Bu meblağın %1’i ise 400.-YTL yapar. 30 günlük birlik geliri ise sadece sütten:12.000.-YTL olacaktır. Diğer malların aracılığından elde edilecek geliri de düşünecek olursanız bu birlik birkaç sene sonra kooperatiflere yardım edecek duruma gelecektir. Bunlar hayal değil arkadaşlar. Bunlar gerçekleşmiş denenmiş işlerdir. Köy-koop bunu gerçekleştirdi. Kooperatiflere birer tane silaj makinesi hibe etmiş ve şimdi de büyük merkezi kooperatiflere biçer-döver hibe etmeyi düşünüyor. Bir zaman sonra İhsaniye Kooperatifimizin süt işleme tesisini kiralık vermekten kurtarıp kendimiz işletebiliriz. Daha da geliştirip büyük bir süt fabrikasına dönüştürebiliriz.Ya da Yeni bir süt fabrikası projesini başından sonuna hayata geçirebiliriz. Bütün olanların önce olabilirliği düşünülmelidir. Fizibilite yapılmaktadır. Bütün bunların başında siz bize gelin. Bizi çok rahatsız edin. Meyveyi,semereyi böyle alacağız.

Birbirimizi tanımakla işe başlayalım. Ben kendisini kooperatifçiliğe vakfetmiş bir insanım. Beni tanıyanlarınız mutlaka vardır. Başardığım bir çok iş gibi  bu işin de çok kısa sürede üstesinden geleceğimi göreceksiniz. Bunun için de hiçbir beklentim olamaz. Nasıl ki Sinanoğlu Tarımsal Kalkınma Kooperatifini fahri olarak kurdum ve sağlam bir temele oturttum; Birliği de evvel Allah sonra sizlerin yardımı ile sağlam bir yapıya kavuşturmayı umuyorum. Ben 61 yaşındayım. İlerisi için  pembe hayal kurma vaktim geçti. Sinanoğlu-Kurumeşe-Subatağı halkları her zaman hayır dua ettiği gibi, tüm Sakaryalı üreticilerin ve hatta tüketicilerin dua ettiği bir kişi olma amacımdan başka amacım olması mümkün değildir. Sinanoğlu Kooperatifi gerçek anlamda Türkiye’nin en sağlam yapılı demokrat bir kooperatifidir. Mali durumu da diğer kooperatiflere nazaran iyi durumdadır. Ama daha işleri bitmemiştir. Onun da tek başına yapamayacağı işler vardır. Birliğe destek olmak ve birlik sayesinde bazı belalardan korunmak onun da birinci önceliğidir.Bu gün Tarım İl Müdürlüğü’nün bahçesinde bir barakaya sığınmış sadece büyük bir sıfır olan Birliği layık olduğu kendi hizmet binasına hep birlikte  kısa sürede kavuşturacağımızı göreceksiniz.Sizleri de tanımak zorunluluğum var. Bir çoğunuzu zaten tanıyorum. Kalanlarınızı da hemen tanımak istiyorum. Büromuzu oluşturamadık bu yüzden cep telefonlarımızı aşağıya yazıyorum.Böylece daha çabuk buluşup tanışmamız mümkün olacaktır. İlk önce ilişikteki formu sağlıklı ve gerçek rakamlarla bizlere ulaştırın.Bunu en geç toplantı günü yanınızda getirin. Her kooperatifin artık bizde ayrıntılı bir dosyası olacak ve rakamları varlıkları borç-alacak ilişkilerini buradan takip edeceğiz. Getireceğimiz önlem ve eylemlere bu rakamlar yön verecektir. Şu anda kooperatifler hakkında bu bilgileri muhafaza edeceğimiz bir bilgisayarımız dahi yok. (Sipariş verildi.) Mektubumu kişisel bilgisayarımdan yazıyorum. Doldurup geri göndereceğiniz ilişikteki formlar hakkınızdaki ön bilgi olacaktır.Bu formdaki bazı sorular size gereksiz gibi gelebilir. Sizin için gerekli sorular da bazı kooperatiflere gereksiz gelecektir. Sizi ilgilendirmeyen sorulara yanıt vermek zorunda değilsiniz. Yalnız bu formları ihmal etmeden hemen bana ulaştırmanız çok gereklidir. Bütün bu gelişmeleri birbirimize aktarmak ve yıllardır limanda bekleyen bu gemiyi ulu bir sefere çıkarmak için demir alma toplantısı yapıyoruz.İlişikteki formların tamamının elimize ulaşması için bir süre gerek tahminen 12 Temmuzda tamamlanmış olacağı düşüncesi ile bu tarihte toplanmayı uygun gördük. Haykoop bürosunda toplanıp Tarım İl Müdürlüğü’nün yemek salonunda saat 11.oo’de bir araya geleceğiz.

           Başarınızın başarım olacağı bilinciyle hepinizin gözlerinizden öperim Allah’ın selameti üzerinize olsun. Gazamız mübarek olsun.

 

                                                                                                                    NUSRET YAVUZ

                                                                              Emekli Tarım Kredi Koop.Müdürü Yeni Birlik elemanı

İlişiği: 1 Adet Anket Formu

 

  Görevi             GSM Telefonun Sahibi     Numarası

 

Başkan

 

Ahmet Kalkan

 

0537 690 33 14

 

2.Başkan

 

Mehmet Öztürk

 

0536 928 62 11

 

Yön.K.Üyesi

 

Recep Pulat

 

0533 659 40 57

   “          “ 

 

Osman Yavuz

 

0533 241 39 34

    “         “    

 

Mesut Yıldırım

 

0536 566 38 60

 

  Büro Elemanı

 

Nüsret Yavuz

                    0533 313 46 05

Ev Tel:         0264 278 45 51

 Değerli Kooperatifçi arkadaşım, Yukarıya aldığım mektubun tarihi en başta yazılı; 4/7/2005... Bugünki tarih 14/12/2013 aradan geçen bunca zamana karşı Haykoop bir arpa boyu yol katedememiş, Sebebi ortada; Birliğin başında olanlar birliğe destek için değil köstek için iş başı yapmışlar. Birliğin önüne kütük olmuşlar, ilerlemek şöyle dursun. Fren görevi yapıyorlar. Bu insanlar yasa tanımaz konumdalar.27/06/2011 Tarih ve 27977 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ( KOOPERATİF VE ÜST KURULUŞLARININ YÖNETİM KURULU ÜYELERİ VE DENETÇİLERİ İLE BUNLARIN EŞ VE HISIMLARININ BAĞDAŞMAYAN GÖREVLERİNE İLİŞKİN TEBLİĞ) i aşağılarda bulacaksınınız. Okuyun. Sakarya  Haykoop'un yasa tanımaz başkanı ve üyeleri kitabına uydurup görevlerine devam ediyorlar. Hem Kooperatiflerini bir şekilde idare ediyor, hem de Haykoop'ta at oynatıyorlar. Öyle değilse beni mahkemeye versinler orda Hanya'yı da Konya'yı da öğrensinler. Hak edenlere saygılarımla.....

 

                                   HAYKOOP KOOPERATİF BİLGİLERİ ANKETİ

 

Kooperatifin  İlçesi (Büyük yazı ile yazınız)

 

 

 

 

Kooperatifin Adı ve varsa ofis telefon numarası

(Büyük Yazı ile yazınız)

 

Adı:

 

Tel:

 

Kuruluş Tarihi(Ay ve gün belirtilecek.)

                                   -- / --  /-----

 

Ortak Sayısı:

 

Kooperatifin Kurucularının Adını Soyadını Yazınız

 

Taahhüt edilen Sermaye (YTL)

 

1) ………………          2)…………….          3)……………………

4)…………………….. 5)……………………  6)…………………

7………………………..

 

Tahsil Edilen Sermaye(YTL)

 

 

01.07.2005 Tarihi itibariyle aşağıda  yazılı hesapların bakiyeleri

Şu Andaki Yönetim ve Denetleme Kurulu ile Yetkili Müdür ve Muhasiplerin

 

Kasadaki Paralar  Hesabı

 

Görevi  

Adı ve Soyadı

Varsa Cep,yoksa Ev Telefonu

 

Ödenecek Çekler Hesabı

 

Başkan

 

 

 

Tahsildeki Çekler Hesabı

 

Bşk Vk.

 

 

 

Ortaklara Borçlar Hesabı

 

Üye

 

 

 

Ortaklardan Alacaklar Hesabı

 

Üye

 

 

 

Bankalar Hesabı

 

Üye

 

 

 

Mal Hesabı

 

Den.Bşk

 

 

 

Firmalardan Alacaklar Hesabı

 

Denetçi

 

 

 

Firmalara Borçlar Hesabı

 

Denetçi

 

 

 

Muhtelif Alacaklılar Hesabı

 

Müdür

 

 

 

Muhtelif Borçlular Hesabı

 

Müdür Yrd

 

 

 

Bölge Birliğine Gönderilen Sermaye Hs

 

Muhasebeci

 

 

 

Bölge Birliğine Gönderilecek Kâr Hs

 

İç Muhasip

 

 

 

Kooperatifin Geçen yılki Kârı veya zararı

 

KOOPERATİF  PERSONELİ

 

Kooperatifin uyguladığı bir proje var mı?

 

 

Varsa  Uygulama aşaması

 

 

 

Adı ve Soyadı

 

 

Aldığı Brüt Ücret

Sigortalı olup olma-

dığı, Değilse neden?

Sigortalı ise;

Sigorta Sicil No:

 

Uygulamak istediğiniz bir proje var mı?

 

 

Varsa  nedir ? Kısaca yazın

 

 

Mısır,ayçiçeği,kabak çekirdeği,fasulye

gibi ürünlerin birini,bir kaçını yada hepsini satım almayı uygun buluyor musunuz? Uygun olanı karşıki boş kareye

yazınız

 

Hangi Ürünse aşağıya yaz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kooperatifiniz şu anda süt topluyor mu?

 

Evet   /    Hayır

 

 

 

 

Topluyorsa kaç litre?

 

 

 

 

 

Toplamıyorsa neden ? Çok kısa yazın

 

 

 

 

 

Topluyorsa hangi  firmaya veriyor?

Birkaç taneyse de yazın

 

 

 

 

 

 

Firmadan /Firmalardan memnun musunuz?

 

 

 

 

 

 

Yem,Kepek,Un,Yemeklik yağ,LPG tüpü

Satıyor musunuz?

Evet   / Hayır

 

Marketiniz Var mı?

Var /   Yok

 

 

 

 

LPG (Mutfak tüpü)satıyorsanız markası?

 

 

 

 

 

1 Litre sütten aldığınız kooperatif

komisyonu ne kadardır ?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sattığınız mallardan % kaç Komisyon

Alıyorsunuz?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yaklaşık olarak yıllık cironuz nedir?

 

 

 

 

 

Anket sorularını tetkik ederek ve doğru olarak doldurdum. --/---/2005                   Kooperatif Yetkilileri                                                 Kooperatif Mührü

Adı  Soyadı   İmzası

 

-----------------------------------      -----------------------                          --------------------------------                 ----------------------------

 














































SİNANOĞLU TARIMSAL KALKINMA KOOPERATİFİ KURULUŞ VE GELİŞİM SÜRECİ

 

         Kurucusu olduğum Kooperatifin 31 yıl sonra tarihçesini yazmak bana nasip olduğu için kendimi şanslı addediyor ve Rabbime şükrediyorum.

         1974 Yılının Haziran ayında Sinanoğlu Tarım Kredi Kooperatifine Müdür olarak atandım. Sinanoğlu Kasabasına bitişik Kurumeşe Köyündenim. Köye ve köylüme hizmet aşkıyla doluydum. Devrim İlkokulunda öğretmen olan Şakir Göknar’a kasabada kurmayı düşündüğüm kalkınma kooperatifinden bahsederek bunun ileride getireceği artıları tartışmağa başladık. Kısa sürede ikimizde de bir sevda haline gelen kooperatif fikri Şakir Bey’in Ankara’dan gerekli tip anasözleşmeleri getirmesi ile fiiliyata döküldü. Bu anasözleşmeler tanzim edilme safhasında uzun vadeli düşünme kararı aldım. Kooperatifin kuruluş aşamasında ona zarar verebileceğini düşündüğüm o zaman mısır ticareti yapan Ali Aydaş ve Yakup (Mithat) Öztürk’ü de kurucu yedi kişiye dâhil ederek karşımızda olması muhtemel bu kişileri içimize almış olduk. Tarihe geçecek 1 Numarayı tespit için de epey düşündük. Doğal olan bir numarayı benim almamdı. Ama bunun için Şakir Bey’e ön verdim. Şakir Bey ise bunun Zekeriya İskender olması gerektiğini ileri sürerek kabul etmedi. Kısa bir tartışmanın ardından sıra şu şekilde oluştu:

1.Zekeriya İskender, 2. Şakir Göknar, 3.Nusret Yavuz, 4.Ali Aydaş, 5.Salih Kılıçaslan, 6.Yakup Öztürk, 7.İsmail Battal,

Bu yedi kurucu üyenin verdiği 125 er lirayla toplanan 875 lira T.C.Z.B. Karasu Şubesine yatırılarak bloke edildi. Noter tasdik işlemlerinden sonra evrak Bakanlığa gitti. Bakanlıktan kuruluş izni çıktı. Ankara Ticaret Sicili Gazetesinde kuruluş tescil edildikten sonra her kurucu üye 875 er lira daha vererek Bankadaki 875 lira 7.000.- liraya çıkarıldı.

            Bütün zorluğun çekildiği safhaya gelindi. Her ortaktan 1.000.- lira alarak kayıtlar yapılmağa başlandı. Bin lira o zaman orta halli bir inek bedeli idi. Ha deyince herkes bu parayı bulup verememekteydi. Öğretmen arkadaşlar ile kahvelerde meydanlarda eğitim çalışmaları yapıldı. Öğretmenlerden Şakir Beyin dışında konuya eğilip eğitime katkı sağlayan Hasan Şen ve Mustafa Ünal Özden ile Kurumeşe İlkokul Müdürü Seyfi Çal’ın inkâr edilmez emekleri olmuştur. O Zaman Karasu Kaymakamı olan İsmail Erzurum da emeği geçenlerdendir. Bütün gayretlere rağmen 40.000.- lirayı geçemeyen sermaye ile bir iş yapmak mümkün değildi. Süt toplamak için gereken ufak bir kamyonetin bedeli 125.000.- liraydı. En az 100.000.- lirası peşin isteniyordu. Bu paranın bulunması ise mümkün değildi.

Ben, bunun sebebini her zaman aldatılmış olan halkın, yöneticilere itimadının kalmamış olmasına bağladım. Şayet bir şekilde araba satın alınsa halk kooperatife ortak olacaktı. Bunu anladıktan sonra arabayı satın almak için ne gerektiğini düşünmeğe başladım. Bunun için en az 60.000.- liraya daha ihtiyacım vardı. Benim böyle bir birikimim yoktu. Çok tehlikeli olan bir çare düşündüm. Başka bir yol olmadığı için de bu tehlikeli yola gitmeğe karar verdim.

 

Paranın Tedariki:

 Yem Fabrikası Yöneticileri ile samimi idim. İki kamyon yem satın alacağımı ama faturasının 15 gün sonraya kesilmesini istedim. Sebebini de açık sözlülükle izah ettim. Yemi 10 gün içinde peşin olarak sattım. Makbuz kesmeyerek bedelini ayrı koydum. Fabrikaya telefon ederek yemlerin faturasını kesmelerini istedim. 60 bin lirayı tamamlayınca o zaman Yönetimde olan Cevdet Uray ile Adapazarı’na gittik ve Papatyalar firmasında 100.000.- lira peşin 125.000.- liraya Fargo marka 200 lük benzinli bir kamyonet satın aldık. Kamyoneti ehliyetim olmamasına karşın kasabaya getirdim. Kasaba merkezine sürekli korna sesiyle girdik. Kasabalı kahvehanelerden dışarıya fırladı.  Ben arabayı Aktayların kahvesinin önüne park ederek indim. Kahveden Hacı Mehmet Uçar (Eğşimikçi)  çıktı ve beni karşıladı. Meşin bir cüzdanı vardı ve elindeydi. İçinden 4 adet 500 liralık çıkardı ve –“Çocuk sen bu işi becereceksin. Gözümle görünce inandım. Al sana 2.000.- lira mısırı da yakında ufalayacağım. 2.000.- lira da o zaman vereceğim. Ben borçlu kalmayı sevmem.” Dedi.

            Kahveye girdim. Halk benim girdiğim kahveye hücum etti.Gecesaat 01.00’e kadar 60.000.- lirayı topladım. Teksir ile yazdığım az bir makbuzum vardı. Onlar da bitmişti. Çalıştığım kooperatife gittim. Hemen kasayı açarak 60.000.- lirayı kasaya koydum. Bu aradagecebekçileri yanıma gelip bana arkadaşlık ettiler. Satılan yemlerin giriş ve çıkışlarını yaptım. Parayı da osabahZiraat Bankası’na götürerek girdiğim mesuliyeti üzerimden atmış oldum.

            Kamyonet satın alınmadan kooperatif süt toplamağa mecbur kalmış ve Hasan Ali Öz’ün kamyonetini kiralamıştık. İlk gün240,5 litresüt toplanmıştı. Bu süt miktarı gün gün artmağa ve verilen sütleri çok küçük olan kamyonet taşımamağa başlamıştı. Kooperatif süt toplamağa başlamadan Güneş Firması 180 kuruşu 185 yapmamıştı. Kooperatif sütü 360 kuruştan almağa başlayınca O da 375 kuruşa çıktı. Limandere’de Yörük Mehmet (Çirkin) Güneş’in sütçüsünü arabadan indirerek tokatladı. “Madem verebiliyordun. Dün neden 180 kuruşa aldın. Bir daha bu köyde tekerinin izini görmeyim. Seni gebertebilirim.” Dedi. Sinanoğlu’nda da bunu kooperatif çalışanı yapmağa kalktı. Ben buna engel oldum. “Ticaret serbesttir. Sakın bir daha böyle bir sürtüşme olmasın. Ceza veririm.” Diyerek personeli uyardım.

            Kısa sürede Fargo da sütleri taşıyamaz oldu. Hatta birkaç gün Süt verilen Şenkardeşler Firması eski bir kamyonu vererek kooperatife yardımcı oldu. Kooperatifte de epey para birikmişti. İkinci bir araba almak için İzmit’e gittim. Oradan satın aldığım 5 tonluk Bedford marka dizel aracı kasabaya getirdim. Yanımda yine her zaman yardımını gördüğüm Cevdet Uray vardı. Kooperatifin işleri iyi gidiyor ve epey komisyon alıyordu. Ama iki arabanın taksiti ve iki araba karoserlerinin taksiti kooperatifi zorlayınca bir zaman personele yarım maaş vermek zorunda kalmıştım. Ama Fargo’nun taksitleri bitince durum düzelmiş ve maaşlar normal ödendikten sonra personele bayram arifelerinde ikramiye de verilmeğe başlanmıştı.

            Artık kooperatif rayına oturmuştu. Çalışmakta olduğum 1835 Sayılı Sinanoğlu Tarım Kredi Kooperatifinin devlet güdümlü olması, kurduğumuz köy kalkınma kooperatifinin ise daha demokratik bir yapıda olması gün geçtikçe beni ona daha yaklaştırdı. Onda bu fakir milletin kurtuluş reçetesini görüyordum. Her yasada olduğu gibi 1163 sayılı yasada da eksiklikler vardı elbette. Ama gerçekten demokrat bir kuruluştu. Bu özelliği sayesinde ileride ezilen çoğunluk için bir umut ışığı taşıyordu. Yasa koyucu bir yerden sonra bu kuruluşların yeteri kadar sermaye edinmelerine engeller koymuştu. Ama bu engeller gönüllü çalışmaya engel değildi. Bu yüzden de engeller aşılamaz değildi. Nitekim Sinanoğlu’nda baştan bu yasaya uymamasına karşın belli bir sermaye seviyesini yakalamak üzere kişi başına 4.000.- TL dan aşağı sermaye taahhüdünü kabul etmedik. Gerçi yüksek enflasyon, buna rağmen elde avuçta ne varsa süpürdü. Ama biz yüksek başlamanın avantajını uzun yıllar sürdürdük. Son yıllarda sermaye ile ilgili mevzuat üreticiler lehine biraz iyileştirildiyse de yine de mevzuatı tam uygulamak çiftçilerin kuruluşu için akıntıya kürek çekmesi anlamına gelecektir. Yasa koyucu çiftçi kuruluşunun sermayesini büyütmemek için mevzuata sigortalar koymuştur. Sermaye artarsa bu düzeni değiştirmeyi düşünürler diye korkmaktadırlar.

Benim hatırladığım kadarı ile Kooperatifin bu güne kadar 2 müdürü oldu. Bunlardan ilki olan İlyas Akdeniz’i işe ben aldım. Tarım Kredi Kooperatifinde Hamburg Sistemi diye bilinen muhasebe sistemi vardı. Ama 1973 yılında Ankara’da 3 ay gördüğüm kursta öğrenmiş olduğum İtalyan Sistemi denen muzaaf usulü muhasebeyi uyguluyordum. İlyas askerden yeni gelmiş ve işsizdi. Askere gitmeden bu kooperatifin kayıtlarını tutmada bana epey yardımı olduğu için “ Sen Askere git. Geldiğinde inşallah sana iş verecek durumda oluruz.” Demiştim. Bu sözümü yerine getirmek için onu işe aldım. Kısa sürede muhasebe kayıtlarını tutup takip edecek duruma geldi. Niyetim Onu müdür olarak ta yetiştirmekti. Ama onda idarecilik yapacak özellik olmadığını gördüm. Bir ara Tarım Krediden ayrılarak bu çok sevdiğim kooperatifi idare etmeği düşündüm. Benim Yönetimde olmadığım bir dönemde İlyas Akdeniz’i müdür yaptılar. Ondan önceki muhasebeciler sırayla Ramis Öz, Selahattin Garip ve Eyüp Kestane idi. İlyas Akdeniz’in müdürlüğünden önce ve onunla birlikte muhasebeye yardım eden Rahmetli Hüseyin Uçar onun ayrılmasıyla Soyadını unuttuğum Adapazarı’ndan Kadriye adında bir Bayan, Kasabadan İhsan Baş, idi. Daha sonra muhasebeye Mehmet Atılış alındı. Bu eleman daha sonra depo ve market görevlisi olarak çalıştırıldı. O sırada muhasebeye Kasabadan Hasan Garip’in kızı Selma Garip getirildi. Hatırladığım kadarıyla bu kızcağız haksız olarak görevden uzaklaştırıldı. Daha sonra şimdiki ön muhasebe elemanı Nurdagül Bakırtaş bu göreve getirildi. İlyas Akdeniz’in ayrılmasına yakın Murat Bakırtaş işe alındı. İlyas’ın ayrılması ile Müdür olarak  atandı.

Şoför ve süt eksperi olarak çalıştırılanlar epey çok değiştiğinden hepsini hatırlayabileceğimi sanmıyorum. Ama hatırlayabildiklerim sırasıyla Hasan Ali  Özoğlu, Yaşarttin Yaylaoğlu, Esat Toy, Necmi Gök, Mustafa Kalyoncu, Aziz Öz, Mehmet Battal, Ahmet Battal, Ahmet Öztürk . Hasan Öz. Ve Abdullah Türüt Eksperlik yapanlar da sırasıyla Rahmetli Ahmet Güden, Ahmet Kıylı, Sabahattin Gümüş, Abdullah Şahin (Bu elemangecebekçiliği market sorumlusu gibi görevlere verildi. Halen market sorumlusudur.),Avni Bakırtaş, Çağlayan Garip ve Mustafa Sevinendir

Hizmet Binasının yapılması:

İlk arsa alınması hususu benim başkanlığım sırasında dile getirildi. O zaman Tarım Kredi Kooperatifinde Yönetim Kurulu Başkanı olan ve çok değer verdiğim Rahmetli Halil Aydaş’a (Cemil’in dedesi) bu fikrimi açtım. Olağanüstü ileri görüşlü bir insandı. Bana şöyle dedi “– Müdür Bey, Bu kasaba Şoseye doğru gelişmeli. Yukarda oturanlar buna engel oluyor. Ama buna çok uzun süre engel olamayacaklar. Sen bana sorarsan, kimseye sorma Potbaşı’na doğru yerleri tarla fiyatına alabilirsin. İlerisi için çok büyük bir yatırım olur.” Başkanın bu tespiti çok yerinde idi. Bu düşüncesine saygı duydum.  Oralara yakın yerleri araştırdım. Tarla olarak toprağı kalitesiz olan ama asfalta cephesinin genişliği ile arsaya fevkalade elverişli olan ve şimdiki Ön Muhasebeci Nurdagül Bakırtaşın babası olan Hüseyin Bakırtaş’ın 7 dekar yeri aklıma yattı. Bu yeri ondan istedim. 210.000.- liraya kadar indirdim. Ama Yönetim Kurulu üyelerini ikna edemedim. Bir ara güç bela ikna ettiğim Yönetim Kurulu üyeleri, Hüseyin Bakırtaş’ın kendi payına düşen emlâk satım vergisini de kooperatifin ödemesini istemesi ile bu alıştan vazgeçtiler. Bu kaçırılan bir fırsattı.

Mehmet Ali Öztürk’ün başkanlık yaptığı dönemde Hizmet binası şimdiki yerine yapıldı. Mehmet Ali Öztürk bu binanın yapımı sırasında olağanüstü bir gayret göstermiştir. Binanın Zemin ve birinci katı o zaman yapılmış çatısı da yıllar sonra yine Mehmet Ali Öztürk zamanında Salon olarak düşünülmüş ve gerçekleştirilmiştir. Bina doğramaları plastik çift cam olarak yenilenmiştir. Kooperatifin bu günkü durumunda Mehmet Ali Öztürk'ün emeği inkâr edilemez.

Kooperatif genel olarak Sinanoğlu ve çevresine oldukça faydalı olmuştur. Daha iyi yönetilebilirse çok daha faydalı olması mümkündür. Üst Birliğe üye olmuş ve Yönetim Kuruluna 2 nci Başkan sıfatıyla Mehmet Ali Öztürk’ü vermiştir. Birliğin gelişimine oldukça büyük katkıda bulunmuştur.

Son olarak sonsuza akıp giden yıllar içinde bu kooperatifin gittikçe gelişerek Türk köylü ve çiftçilerine hayırlı bir örgüt olmasını ve kurulup gelişmesine katkı veren ben ve çalışma arkadaşlarıma arkamızdan rahmet verilmesine vesile olmasını diliyorum. 2006

 

                                   Nusret YAVUZ

S.S.Sinanoğlu Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Kurucu Üyesi

                     Haykoop Sakarya Bölge Müdürü

 

 

                           

KOOPERATİFLER

                                                                                                                                 Sayfa No

 

I- KOOPERATİFLER                                                                                                        1

 

1.1  Kooperatiflerin Tanımı                                                                                             1

1.2  Kooperatif İlkeleri                                                                                                   1

1.3  Kooperatif Çeşitleri                                                                                                  2

 

II- TARIM KOOPERATİFLERİ                                                                                            2

 

2.1 Tarım Kooperatiflerinin Yararları                                                                                 2

2.2 Tarım Kooperatiflerinin Ekonomik Faaliyetleri                                                              3

 

III- NGC: YENİ NESİL KOOPERATİFLER                                                                            3

 

IV- TÜRKİYE’DE TARIMSAL KOOPERATİFÇİLİK                                                                   6

 

4.1 Türkiye’de Kooperatifçilik Hareketinin Başlangıcı                                                           6

4.2 Kooperatifçiliğin Ülkemizdeki Durumu ve Gelişimi                                                         6

4.3 Tarımsal Amaçlı Kooperatifler                                                                                      7

4.4 Kooperatif kuruluşu                                                                                                    8

4.5 Kooperatif Kuruluş İşlemleri                                                                                        9

4.6 Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerde Yatay ve Dikey Teşkilatlanma                                      11

4.7 Kooperatifler Birliği                                                                                                    11

4.8 Tarım Kredi Kooperatifleri                                                                                           12

 

V- AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE TARIMSAL KOOPERATİFÇİLİK                 15

 

5.1 Almanya                                                                                                                       17

5.2 Avusturya                                                                                                                     17

5.3 Belçika                                                                                                                         17

5.4 Danimarka                                                                                                                    18

5.5 Finlandiya                                                                                                                      18

5.6 Fransa                                                                                                                           18

5.7 Hollanda                                                                                                                         19

5.8 Birleşik Krallık                                                                                                                 20

5.9 İrlanda                                                                                                                           20

5.10 İspanya                                                                                                                        20

5.11 İtalya                                                                                                                           21

5.12 Lüksemburg                                                                                                                  22

5.13 Yunanistan                                                                                                                    22

 

 

 

 

 

I-     KOOPERATİFLER
 
1.1 KOOPERATİFLERİN TANIMI

Kooperatif; ortak ekonomik, sosyal, kültürel istek ve ihtiyaçlarını demokratik şekilde idare edilen bir kurum üzerinden karşılamak üzere biraraya gelen  gönüllü insanlardan oluşan topluluktur.

Kooperatifler kişisel yardım, kişisel sorumluluk, demokrasi, eşitlik ve dayanışmaya dayalı değerlere sahiptir. Kurucularının geleneğine göre, kooperatif üyeleri dürüstlük, açıklık, sosyal sorumluluk ve diğerlerini önemseme gibi etik değerlere sahiptir.

1.2 KOOPERATİF İLKELERİ

1-           Gönüllü ve Açık Üyelik

Kooperatifler üye olmanın sorumluluğunu almaya gönüllü herkese açık organizasyonlardır. Cinsiyet, sosyal, ırk, politik ve dini ayrım gözetmeksizin herkese açıktır.

2-           Demokratik Yönetim

Kooperatifler uygulanan politikaları belirleme ve karar alma konularına katılan üyelerce kontrol edilen demokratik organizasyonlardır. Üyeler eşit oy hakkına sahiptir.

3-           Üyelerin Ekonomik Katılımı

Üyeler kooperatif parasını demokratik olarak kontrol eder, eşit olarak katılırlar. Para kooperatifin ortak çıkarı için kullanılır. Üyeler üyelik koşulu olarak sınırlı bir bedel öder. Üyeler kooperatifi geliştirmek ve diğer  aktiviteleri desteklemek için  ek bedel öderler.

4-           Özerklik ve Tarafsızlık

Kooperatifler, üyeleri tarafından yönetilen özerk organizasyonlardır. Hükümet veya diğer organizasyonlarla yaptıkları anlaşmalarda veya dış kaynaklardan anapara artırımında üyelerinin demokratik kontrolü ve özerk yapıyı koruyacak şekilde hareket ederler.

5-           Eğitimin Geliştirilmesi

Kooperatifler gelişim odaklı olarak, üyeleri ve seçilmiş temsilcileri, yöneticileri ve çalışanları için eğitim sağlayabilir.

6-           Kooperatif İçinde İşbirliği

Kooperatifler kooperatif hareketini güçlendirip daha verimli hale getirmek için lokal, milli, bölgesel ve uluslararası yapılarda üyelerine hizmet verirler.

7-           Topluma Karşı Sorumluluk

Kooperatifler topluluk gelişimi için üyeler tarafından onaylanan politikalara göre çalışırlar.

 

 

 

 

 

 

Kooperatifleri Diğer İşlerden Ayıran Özellikler:

1-            Amaç - Kuruculara kar sağlamaktan çok üyelerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olması

2-            Kar Dağıtımı - Hisselere göre dağıtılan kar payı değil üyelerin himayesine bağlı dağıtım

3-            Kontrol Yapısı - Her üye sahip olduğu hisse sayısına bağlı olmaksızın bir oya sahiptir.

 

1.3 KOOPERATİF ÇEŞİTLERİ

İnsanların ihtiyacına göre bu ihtiyacı karşılamak üzere ekonominin her alanında kooperatif oluşturulabilir: tarım, taşımacılık, iletişim, gıda, sigorta, finans vb.

Kooperatif çeşitleri:

1-           Üyelerine Hammadde Sağlayan Kooperatif

2-           Hizmet Kooperatifi (Çocuk Bakımı, Sağlık vb)

3-           Pazarlama Kooperatifi (Tarım Ürünleri)

4-           Finansal Kooperatif

5-           Tüketici Kooperatifi

6-           İşçi Kooperatifi

Kooperatifler üyeleri tarafından demokratik olarak kontrol edilirler. Üyeler yönetim kurulunu seçerek yönetimde söz sahibi olur. Üyelik koşulları kooperatif tarafından belirlenir. Kar amaçlı olmayanlar dışında her kooperatifin hisse değerinin ödenmesi gerekir.

 

II -      TARIM KOOPERATİFLERİ

 

Tarım Kooperatifi, ortaklarının ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla küçük çiftçiler tarafından kurulan ekonomik bir örgüttür. Çiftçiler bu örgütün çatısı altında birleşerek kendi ekonomik güçlerini ortaya koyarlar ve belirli bir ekonomik olay için uygun iş hacmini sağlamaya çalışırlar.

Uluslararası Kooperatifler Birliği verilerine göre Dünyada 225.000 tarım kooperatifi bulunmaktadır. Kooperatiflerin ortak sayısı 60 milyondur.

Türkiye’de son istatistiklere göre 10.000’in üzerinde tarım kooperatifi ve bu kooperatiflerin 5 milyondan biraz fazla ortağı bulunmaktadır.

 

2.1 TARIM KOOPERATİFLERİNİN YARARLARI

Ekonomik yararları:

-          üretim ve gelirde artış

-          arz kontrolü

-          ürün ve girdi piyasalarının düzenlenmesi

Sosyal yararları:

-          Kırsal kesimde gelir farklılıklarını azaltmak,

-          Üreticiler arası dayanışma sağlamak

-          İşgücü verimliliğini yükseltmek

-          Devletten hibe, kredi, teknik yardım elde etmek

-          Kamuoyu oluşturmak

 

Ortaklarına sağladığı faydalar:

1-  Tarımsal üretim girdilerini ucuz alma ve yetiştirdikleri ürünleri yüksek fiyatla satma

2-    Tarımsal üretimde kullanılan girdilerin rasyonel kullanımı.

3-    Tarımsal pazarlamanın ürün alımı, işleme, dereceleme, standardizasyon, depolama, kalite kontrolü gibi hizmetlerinden daha iyi yararlanma.

4-    Tarımsal üretimin finansmanını kolaylaştırma.

 

Pazarlama kooperatiflerinin başarılı olabilmesi için yüksek kaliteli ürünleri işleyip pazarlamaları gerekir. Tek ürün veya ürün grubu bazında organize edilmeleri daha iyidir. Aynı kaynak, metod ve dağıtım kanalları kullanıldığı için kolaylık sağlamaktadır.

 

2.2 TARIM KOOPERATİFLERİNİN EKONOMİK FAALİYETLERİ

1-    Tarım Kooperatiflerinde Ürün Alımı ve Bedelinin Ödenmesi

- Peşin Ödeme: Kooperatif ürün alımı yapınca bedelini peşin öder. İşletme sermayesi ihtiyacı artar.

-    Bireysel Satışa Göre Ürün Alımları: Ortağın ürünü, alım yapıldıktan sonra ayrı bir hesapta toplanır ve satış sonrası masraflar düşülerek elde edilen net kazanç üreticiye ödenir. Alımdan satışa kadar olacak fiyat değişim risklerini kooperatif değil ortak yüklenir.

-    Havuz Yöntemi: çok sayıda kooperatif ortağının ürününü biraraya toplamak ve belirli bir dönem süresince yapılan ortalama pazarlama masraflarını düşerek derecelenmiş ürün için ortaklara ortalama net bir fiyat ödemektir.  

2-    Ürünlerin Pazarlanması

Tarım kooperatiflerinin önemli faaliyetlerinden birisi pazarlama faaliyetlerini etkin bir biçimde yürütmek ve geliştirmektir. Avrupa’da pazarlama faaliyetlerinin büyük çoğunluğu kooperatifler aracılığıyla yürütülmektedir. Örn; Hollanda’da çiçek ve sebze pazarlamasında kooperatiflerin payı % 85-90 oranındadır.

 

III-      NGC: YENİ NESİL KOOPERATİFLER

 

Yeni nesil kooperatif (NGC); geleneksel kooperatif yapısını, yatırımcıların sahip olduğu şirket değerleri ile birleştiren bir organizasyondur. NGC’lerin çoğu tarımsal ürünlerin katma değer eklenmiş ürün haline getirilmesi sürecinde yer almakta, bu da üretici-üyenin üretim ve pazarlamadan doğan çıkarlardan yararlanmasına olanak sağlamaktadır.

İyi yönetilen bir NGC üreticilerin tarla üretimini katma değeri yüksek ürünlere dönüştürmesini sağlamaktadır.

 

 

 

NGC ler çiftçilere:

  • daha güvenli bir pazar
  • daha fazla pazarlama gücü
  • pazarlama ve üretim karlarına eriştirerek daha fazla karlılık
  • iş ve gelir yaratma imkanları sağlar

Üreticiler için ise kooperatif kurmanın en önemli sebebi; bireysel olarak bir kişinin halledemeyeceği bir işi, birkaç kişinin bir araya gelmesi halinde kolaylıkla halledebilmektir. Kollektif çalışmanın bazı yararları vardır. Örneğin; üretimin önemli miktarda artırılması. Böylece üretimini arttıran çiftçiler, maliyetlerini azaltarak farklı bir pazar bulabilirler.

Kooperatiflerin önemli karakteristik özelliklerinden birisi, “bir üye bir oy” (one member one vote) prensibidir. Bu her katılımcıya organizasyonda yer aldığı hissini verir. Ayrıca çiftçiler arasında güven oluşturur, çünkü herkes iş konusunda söz söyleme hakkına sahiptir. Ama işin yapılabilmesi ve sonuç alınması için de bir konsensüse (genel mutabakata) ihtiyaç vardır.

Eğer kooperatif belirli bir varlık için yatırım yapmış ise bu operasyonun yürütülebilmesi için çiftçi üyelerinden önemli bir üretim miktarını alabileceğinden emin olmak ister. Hem üretici, hem de işletici olarak her NGC üyesi uygun kalitede malı temin etmek için özen gösterecektir. NGC modelindeki teslim şartlarını göz önüne alırsak, her üye piyasa şartlarına bakmaksızın ürün teslim etmek zorundadır. Böylece de kooperatif ürün kaynağı sorununu garantilemiş olacaktır.

Kooperatif operasyonlarında ürünün kalitesi ve miktarı kritik faktörlerdir, NGC bu faktörlerde eşitliği sağlayan bir modeldir.

Çiftçiler NGC modelini gelirlerini arttırmanın ve tarımda son zamanlarda yapılan değişikliklerin bazı negatif etkilerini telafi etmenin (dengelemenin) bir yolu olarak görmektedirler. Teknoloji, kurumsal yapılar, uygulamalar, değer yargısının entegrasyonu, tarımsal pazarların globalleşmesi gibi alanlardaki değişiklikler, aile çiftliğinin besin dağıtım halkası ile artan bir şekilde içiçe girdiği entegrasyon sistemlerinin oluşması ile sonuçlanmaktadır. Bugün tüketicilerin seçenek, kalite, devamlılık ve değer (kıymet) gibi konularda artan talepleri mevcuttur. Ziraatin yapısında değişiklikler yapılması koşuluyla üreticiler ve besin endüstrisi müşterilerin taleplerini karşılayacak durumdadır. Bu teknolojik değişiklikler, pazarlama kanallarında da değişiklik yapılmasını zorunlu hale getirmiştir. Tüketicinin talep ettiği, belirli bir özelliğe sahip ürünün, müşteriye (tüketiciye)  ulaşması, bu ürünün özelliğinin korunmasını gerektirmektedir.

NGC’nın kendine özgü bir yapısı vardır. Hisse yapısı üç sınıfa ayrılır.

  1. Üyelik
  2. Hakkaniyet (Öz varlık)
  3. Tercih Edilen

ÜYELİK HİSSESİ: Teslimat haklarında belirtilen, hakkaniyet hisselerini alma hakkını ve oy kullanma hakkını verir. Sadece, malın üreticileri üyelik hisselerine sahip olabilirler ve böylece  kontrol üreticilerin elinde olur. NGC bir üye bir oy sistemi ile demokratik bir kontrol sağlar. Oy verme hakları, ne kadar yatırımı olduğuna bakılmaksızın üyeliğine bağlıdır.

ÖZVARLIK HİSSESİ: Teslim haklarını, kooperatife tahsis etme hakkını ve işletmenin tesis edilebilmesi için gerekli sermayeyi sağlar. Satın alınan her hisse üyeye bir birim teslim etme hakkını ve yükümlülüğünü verir. (örneğin; bir bizon (sığır)) Bu teslim kontratı iki yönlü bir kontrattır. Üye teslim etmekle, kooperatif de teslimatı almakla yükümlüdür. Kontrat kalite standartlarını belirler ve işletmeyi daima randımanlı çalıştırabilmek için teslimat regüle edilir (bir düzene sokulur).

Günümüz pazarında kalite ve devamlılık çok önemlidir. Bu sebepten dolayı, teslimat kontratında belirli kalite şartları tespit edilmiştir. Kooperatif bu teslimat şartlarına uymayan malları geri çevirebilir. Nadiren bu gerekli olur. Çünkü üyeleri sadece ürünlerinin belli bir kısmı için kontrat yaparlar ve ürünün en iyi kısmını kendi işletmelerinde işlemek için seçerler (ayırırlar), üyenin teslimatı yapamadığı veya teslimatı yapmak istemediği durumlarda kooperatif kontratta belirtilen ürünü satın alır ve maliyetini üyenin özvarlık hesabına geçer. Bu strateji kooperatifin aynı kalite ve miktardaki malı alarak gelişen pazarlara yönelmesini sağlar.

Teslim haklarının (Özvarlık hisseleri) satın alınması üretici-üyeler adına belli bir yatırımı ve kooperatif içinde belli bir infüzyonu temsil etmeyi sağlar. Örneğin 1990’da Kuzey Amerika Sığır Kooperatifi her biri 100 USD olmak üzere 180 üyelik hissesini sattı. Bu 180 üye herbiri 250 $’dan olmak üzere minimum 10 adet, yani; en azından 2500 $’lık bir yatırım olmak üzere öz varlık senedi satın aldılar.

Teslimat haklarının satışı, başlangıç sermayesinin güvene alınması için bir mekanizmadır. Üye özvarlık yatırımı, başlangıç sermayesinin % 50’sini temsil eder. Üye büyük bir yatırım yapmıştır ve bu yatırımın başarıya ulaşması için çaba gösterecektir. Özvarlık hisseleri alınıp-satılabilir veya transfer edilebilir. Hisselerin bir değeri vardır ve yönetim kurulunun onayıyla diğer üreticilere satılabilir.

TERCİH EDİLEN HİSSE  : Bu tip hisseler, kooperatifin üretici olmayan hisseleridir. Yasada belirtilen durumlar haricinde tercih edilen hisselere sahip olan hissedarlar oy kullanamazlar. Bu tip hisse belirli, sabit bir getirisi olan hissedir. Topluluklar ve üretici olmayanlar bu tip senetleri seçerler çünkü kendi toplumlarında; gelişmeleri desteklemek, iş sahiplerini teşvik etmek ve çevrenin maddi yönden kalkınmasını sağlamak isterler.

İyi yapılmış fizibilite çalışmaları ve iş planları bu işletmelerin başarılarında önemli bir rol oynar. NGC daha ziyade iş pazarlarında faaliyet gösterirler. Çünkü bu pazarlarda istenilen ürünün tipini, kalitesini ve miktarını anlamak önemlidir. Pazarın ve tüketicilerin talebini açık olarak anlamak, büyük şirketlerin yapamadığı hizmeti bu işletmelerin yapmasını sağlamıştır. Bazı kooperatifler malın ham maliyetini arttırsa da, üyelerin karı, ürünün işlenmesi ve pazarlanması bölümlerinden gelir. Üreticilere ham mallarını teslim ettikleri için Pazar fiyatı üzerinden ödeme yapılır ama bu üreticiler ürün işleme birimlerine sahip oldukları için, bu işleme aşamalarından gelir elde ederler. Yiyecek endüstrisinde yukarıya doğru dikey bir entegrasyona sahiptirler ve birinci ile ikinci işlem aşamalarından da gelir elde etmişlerdir. Yukarıya doğru entegre edilmiş bir yapı, pazarın ve üretim bilgisinin efektif olarak kullanılmasını teşvik eder. Karlı iş (niche) pazarlarına hizmet sunabilmek için, bu model pazar bilgisinin, üretim bilgisi ile birleştirilerek istenilen ürünün üretilmesini ve pazarlanmasını sağlar.

Bu NGC model kavramı büyüleyici bir yapı değildir, iki yönlü teslimat stratejilerini ve yüksek üye özvarlık yatırımlarını uygulamayan işletmelerde uygulanmamalıdır. Üreticiler araştırma çalışmalarına zaman ayırmalı, projeyi kapitalize etmek için yeterince yatırım yapmalı ve işletmeye ürünü temin etmek için ürün kontratı yapmalıdır. Böyle yapılmadığı takdirde proje başarılı olmayacaktır.

ÇİFTLİK MAKİNELERİ KOOPERATİFİ

Çiftlik makinelerinin yüksek maliyeti bu makinaların büyük bir bölümünün yenilenmesini ve büyük çapta makine ve ekipman yatırımı gerektiren yeni çiftlik teknolojilerine girmeyi zorlaştırmaktadır.  Artan makine maliyetleri ve süregelen teknolojik yenileme ihtiyacı birçok çiftçiyi, ekipmanı paylaşmakta yeni araştırmalara yönelmesi konusunda motive etmiştir. Böyle düzenlemelerden biri de makine kooperatifleridir.

Çiftlik makinaları kooperatifleri, ekipmanlarının işletme ve satın alma maliyetlerini azaltma arzusunda olan çiftçiler tarafından organize edilirler. Her üyenin işin kontrolü konusunda bir oyu vardır ve bunda da, o kişinin kooperatifte ne kadar yatırımı olduğunun hiçbir önemi yoktur. Çiftlik makinaları kooperatifinin üyeleri, maliyeti ve işletme masraflarını paylaşmak ve makine satın almak için paralarını çekerler. Kooperatif, üyelerinin adına makinaların sahibidir. Üyeler ise; kendi arazisinin ve  binalarının sahipleridirler. Bazı çiftlik makinaları kooperatifleri makine kullanımının eşit olmasını sağlamak için çiftlik hasılatlarını da çekerler. Bu hasılatın çekilmesi opsiyoneldir ve kooperatifteki üyelerin ihtiyacına bağlıdır.

 

IV-      TÜRKİYE’DE TARIMSAL KOOPERATİFÇİLİK

 

4.1 TÜRKİYE’DE KOOPERATİFÇİLİK HAREKETİNİN BAŞLANGICI

Ülkemizdeki kooperatifçilik hareketi de adı "Kooperatif" olmasa bile çalışma sistemi itibariyle aynı olan "Memleket Sandıkları" nın kurulmasıyla 1863 yılında başlamıştır.

Memleket sandıkları tarımsal üretim ve tarımsal krediyi konu almıştır. Tarımsal kredi temini konusundaki çiftçilerin sıkıntısını tespit eden  Mithat Paşa (1822-1884)  Niş Valiliği sırasında Memleket Sandıklarının kurulmasını sağlamıştır. 

Memleket Sandıkları'nın çalışmalarında ve toplum tarafından benimsenmesinde  bir  yardımlaşma  sistemi  olan  "imece"  den yararlanılmıştır.

Memleket Sandıkları'nın uygulaması şöyle olmuştur: Her çiftçi ailesine, devlete ait boş arazilerde, bulunmadığı taktirde kiralamak suretiyle temin edilen arazilerde eşit şartlarda, ortaklaşa ve imece usulüyle  ürün  ekim  ve  hasadı  yaptırılmıştır.  Hafta  tatilleri uygulamasında Müslümanlar pazar günü, Hristiyanlar Cuma günü Çalıştırılmıştır. Bu şekilde elde edilen hasılat nakde Çevrilerek kredi ihtiyacı karşılanmıştır. Sandığın yönetimi seçimle işbaşına gelen dört kişilik "Sandık Vekilleri"  veya  "Sandık  Emirleri"  denilen  bir  kurul  tarafından yürütülüyordu.

Memleket Sandıkları 1883 yılında Menafi Sandıklarına, 1888 yılında da bir nizamname ile aynı görevleri icra etmek üzere Ziraat Bankasına dönüştürülmüştür.
1915 yılında "Kooperatif Aydın İncir Müstahsilleri Ortaklığı" unvanı altında  ülkemizde  ilk  tarım  satış  kooperatifinin  kuruluşu gerçekleştirilmiştir. Bu tarihten sonra milletçe yaşadığımız düşman istilası ve Kurtuluş Savaşının zorlukları karşısında bu kuruluşlar 1919'da faaliyetlerini durdurmuşlardır. Ancak, 1924'den sonra Kooperatifçilik hareketinde yeni ve daha canlı bir gelişme başlamıştır.

4.2   KOOPERATİFÇİLİĞİN ÜLKEMİZDEKİ DURUMU VE GELİŞİMİ

Cumhuriyet  dönemindeki  kooperatifleşme  iki bölümde incelenebilir:
1. Planlı dönem öncesi (1923-1960)
2.  Planlı dönem sonrası kooperatifleşme (1961 ve sonrası) hareketi.

Planlı  Dönem  Öncesi  (1923-1960) Kooperatifçilik  Hareketi

Cumhuriyetin ilanından hemen sonra ilk kooperatifler kanunu diyebileceğimiz 21.4.1924 tarihli ve 498 sayılı "İtibari Zirai Birlikleri (Kooperatifleri) Kanunu" yürürlüğe konulmuştur. Bugünkü anlamıyla tarım kredi kooperatifleri kanunu olmaktadır. Bu kanuna dayalı olarak ilk kooperatif 1927 yılında İzmir'de "İtibarı Zirai Birliği" kurulmuştur.
1925 yılında Atatürk'ün de kurucu ortağı olduğu "Ankara Memurin Erzak Kooperatifi" Ankara'da kurulmuştur.

1926 yılında ticari faaliyetleri düzenlenmek amacıyla çıkarılan Ticaret Kanununda kooperatifler "Ticaret Ortaklığı-Kooperatif şirket" olarak tarif edilmiştir.

 1936 yılında Silifke kazası Tekir Çiftliği Tarım Kredi kooperatifi kurulmuştur. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bu kooperatife kurucu ve 1 numaralı ortak olmakla hem kooperatifçiliğe olan inancını ortaya koymuş, hem de modern tarım tekniğini uygulama konusunda yol gösterici olmuştur.

Kooperatifçilik çalışmaları 1950'li yıllardan itibaren bir canlılık sürecine  girmiştir.  Nitekim  ilk  olarak  1961  Anayasası'nda kooperatifçiliğe yer verilmiştir.

Planlı  Dönem  Sonrası  (1961 Ve  Sonrası) Kooperatifleşme  Hareketi

Bu dönemin en önemli özelliği kooperatifçilik konusu ilk defa Anayasada yer almıştır. Nitekim 1961 Anayasa' sının 51. maddesinde " Devlet  kooperatifçiliğin  gelişmesini  sağlayacak  tedbirleri  alır" hükmüne yer verilmiştir.

I. Beş Yıllık Kalkınma Planından başlayarak günümüze kadar olan  dönemde  kooperatifleşmenin  öneminin  kırsal  kesime anlatılmasını  kolaylaştırmak bakımından  devlet çeşitli  proje ve modeller geliştirmiştir.

Bu modellerin ilki tek tip çok amaçlı kooperatif dediğimiz "Köy Kalkınma Kooperatifi" modelidir.  Köy Kalkınma Kooperatiflerinin kurulmasına 1964 yılında başlanmıştır.
Köy Kalkınma Kooperatiflerince uygulanacak projelere  kaynak temin etmek için "Dış Ülkelere İşçi Göndermede Kooperatif Kuran Köylülere Öncelik Tanıma Projesi" geliştirilerek yürürlüğe konulmuştur. 1965-1974 yılları arasında 1204 kooperatif projesine 42.277 kişilik işçi kontenjanı tahsisi yapılmıştır.

1969  yılında  1163  Sayılı  Kooperatifler  Kanunu  yürürlüğe konulmuştur. Bu kanunla kooperatifçilik çalışmalarında konu bazında ihtisaslaşma eğilimi başlamıştır.
Ancak 1163 sayılı kanuna göre kurulan kooperatifleri tarımsal amaçlı kooperatifler ve tarım dışı amaçlı kooperatifler olarak ikiye ayırmak gerekir.
Bugün tarımsal amaçlı kooperatifler Tarım ve Köyişleri Bakanlığının ile tarım  dışı  kooperatifler ise Sanayi ve Ticaret  Bakanlığının konusuna girmektedir.

4.3  TARIMSAL  AMAÇLI  KOOPERATİFLER 

1163 sayılı kanunla kurulan tarımsal amaçlı kooperatifleri 1988 yılına kadar şu unvanları taşıyordu:
-  Köy Kalkınma Kooperatifi
- Orman Köyünü Kalkındırma Kooperatifi
- Hayvan Üreticileri Tedarik ve Pazarlama Kooperatifi
- Su Ürünlerini Üretim ve Değerlendirme Kooperatifi
- Zirai Sulama, Toprak Muhafaza ve Arazi Islahı (Toprak-Su) Kooperatifi
- Pancar Ekicileri İstihsal ve Satış Kooperatifi
- Çay Ekicileri İstihsal ve Satış Kooperatifi Toprak ve Tarım Reformu Kooperatifi
- Elektrik Üretim Kooperatifi

olmak üzere (9) türden ibarettir.

1988 yılına gelindiğinde o zamanki adıyla Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı'nın görev alanında bulunan (9) çeşit kooperatif sayısı yaklaşık 11.000 idi.

1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'nun günün ihtiyaçlarına cevap verememesi,  ekonomik  faaliyetlerin  serbest  piyasa  ekonomisi şartlarına doğru yönelmesi gibi sebeplerle 1988 yılında ve 3476 sayılı kanunla mevcut kanunda önemli değişiklikler yapılmıştır.
Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca, 3476 Sayılı kanunla yapılan değişikliklerin mevcut kooperatiflere yansıtılabilmesi için çalışma konuları  aynı  veya  benzer  nitelikte  olan  kooperatiflerin ana sözleşmelerinde birleştirme çalışmaları yapılmıştır. Buna göre 4 tip ana sözleşme geliştirilmiştir. Tarımsal kalkınma, Sulama, Su ürünleri, Pancar ekicileri kooperatifi bünyesinde toplanan kooperatifler aşağıda açıklanmıştır.

1- TARIMSAL KALKINMA KOPERATİFİ

- Köy Kalkınma Kooperatifi
- Orman Köyünü Kalkındırma Kooperatifi
- Hayvan Üreticileri Tedarik ve Pazarlama Kooperatifi
- Çay Ekicileri İstihsal ve Satış Kooperatifi

2- SULAMA KOOPERATİFİ

Zirai Sulama, Toprak Muhafaza ve Arazi Islahı (Toprak ve Su) Kooperatifi

3- SU  ÜRÜNLERİ  KOOPERATİFİ

- Balıkçılık İstihsal Satış Kooperatifi
- Su Ürünlerini Üretim ve Değerlendirme Kooperatifi

4- PANCAR  EKİCİLERİ  KOOPERATİFİ

Pancar Ekicileri İstihsal ve Satış Kooperatifi

Ayrıca kanunda yapılan değişikliklerle; kooperatiflerin ve üst kuruluşlarının  sağlıklı  bir  şekilde  teşkilatlanabilmesi,  ekonomik bakımdan güçlü bir yapıya kavuşması için ortaklık payının değeri yeniden düzenlenmiştir.
Kooperatif ve üst kuruluş ilişkilerinin geliştirilerek kooperatif organlarının daha verimli çalışır hale getirilmesi sağlanmıştır.
Denetim konusunda devletin denetimi yanında kooperatif ve kooperatif üst kuruluşlarının denetici organları kanalıyla bir oto-kontrol sisteminin kurulması hedeflenmiştir.

4.4 KOOPERATİF  KURULUŞU

1163 Sayılı Kooperatifler Kanununa göre tarımsal amaçlı kooperatiflerin kuruluş, organizasyon ve denetim görevi Tarım ve Köyişleri Bakanlığına verilmiştir.

1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu'na göre kuruluşu yapılan tarımsal amaçlı kooperatifler şunlardır:
1.  Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
2.  Sulama Kooperatifi
3.  Su Ürünleri Kooperatifi
4. Pancar Ekicileri Kooperatifi

TARIMSAL  KALKINMA  KOOPERATİFİ 

Tek tip çok amaçlı kooperatif modelinin en güzel örneği olan; Tarımsal Kalkınma Kooperatifi'nin amacı;


- Ortaklarının tarımsal üretimlerini geliştirmek,
- İhtiyaçları  ile  ilgili temin,  tedarik,  işletme,  pazarlama  ve değerlendirme faaliyetlerinde bulunmak,
- Ortaklarının ekonomik ve sosyal yönden gelişmelerine yardımcı olmak, ekonomik gücünü arttırmak.
- EI ve ev sanatları ile tarımsal sanayiinin gelişmesini sağlayıcı tedbirleri almaktır.

Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bu amacı gerçekleştirmek üzere ana sözleşmesinde  18  madde  halinde  yazılı  bulunan  çalışma konularından ortaklarına faydalı olabilecek herhangi birini/birkaçını seçer ve bu konuda en iyi şekilde hizmet vermeye çalışır.   

SULAMA  KOOPERATİFİ

Sulama kooperatifinin amacı; devletçe ikmal edilmiş veya edilecek sulama tesislerinden veya her ne suretle olursa olsun tarım sahalarından çıkarılacak suyun ziraatta kullanılması ile ilgili arazi tesviyesi, tarlabaşı kanalları, tarla içi sulama ve drenaj gibi zirai sulama tesislerini kurmak, kurulmuş olan sulama tesislerini işletmek, işlettirmek ve bakımını yapmak ve yaptırmaktır.

Sulama Kooperatifi bu amacı gerçekleştirirken Köy Hizmetleri teşkilatıyla işbirliği yaparak ortaklarına sulama konularında teknik yardım sağlar, münavebe bitkilerinin ekimi için yardımcı olur.

SU  ÜRÜNLERİ  KOOPERATİFİ

Su ürünleri kooperatifinin amacı;
- Her türlü su ürünlerinin istihsal, işleme, depolama, pazarlama konularında ortaklarına hizmet vermek,
- Ortaklarının balık ve diğer su ürünlerini avlama faaliyetini düzenlemek ve yönetmektir.

PANCAR  EKİCİLERİ  KOOPERATİFİ

Pancar Ekicileri Kooperatifinin amacı,
Toprak hazırlığı, ekim işleri, pancar ve diğer tarım ürünlerinin yetiştirilmesi, korunması, dekar veriminin arttırılması konularında gerekli tedbirleri alır ve ortaklarının yararlı bilgiler edinmesine yardımcı olur.
Ortaklarını  ilgilendiren  tarımsal  faaliyetlerin  ve  kooperatif amaçlarının geliştirilmesi yolunda şeker fabrikalarının merkez ve bölge teşkilatı ile ilişki kurarak gereğinde işbirliği yapmaktır.

4.5 KOOPERATİF  KURULUŞ  İŞLEMLERI

Tarımsal  amaçlı  kooperatifler,  tarımsal  bir  faaliyeti gerçekleştirmek üzere köy, belde ve ilçe gibi yerleşim merkezlerinde kurulabilmektedir.

Kooperatif ortağı: Tüketici veya üretici olarak veyahut ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla bir kooperatifi oluşturan insanlardır.

Müteşebbis heyet: Kooperatif kurmak üzere bir araya gelen 7 kişiden oluşan topluluk.

Ana sözleşme: Kooperatifin unvanı, yönetim merkezi, çalışma konuları ile uygulayacağı hükümleri sırasıyla ve yazılı olarak gösteren maddelerin hepsine denir.

Kuruluş Etüd Raporu: Kooperatifin kurulacağı yerleşim merkezi/ merkezleri hakkında tarımsal potansiyel, alt yapı ve sosyo- ekonomik durum hakkında bilgi veren araştırma raporudur.

Kuruluş Sermayesi: Teslim Tutanağı: Kurucu ortaklar tarafından taahhüt edilen sermayenin 1/4`ünün Bakanlık İI Müdürlüğünce emanete alındığını gösteren belgedir.
Bakanlık onayı: Kooperatif  kuruluşunun  mevzuata uygunluğunu belirten ana sözleşme üzerindeki Bakanlığın imza, onay kaşesi ve mühürüdür.

Tescil: Kooperatif  unvanının  ve  ana sözleşmesinin Mahalli Ticaret Sicil Memurluğuna kayıt ettirilmesidir.

İlan:  Kooperatifin   kuruluşunun,   unvanının ana sözleşmesinin  Türkiye  Ticaret  Sicili  Gazetesinde  ilanen yayınlanmasıdır.

KOOPERATİF KURULUŞ İŞLEMLERİ

- Bir yerleşim merkezinde, tarımsal faaliyette bulunmak amacıyla kooperatif kurmak için (15) çiftçiden oluşan bir müteşebbis heyet teşkil edilir.

- Müteşebbis  heyette yer alan çiftçilerin  imzasını  taşıyan ve kurulacak kooperatif türüne göre kooperatif kurma talebini belirten dilekçeye ikametgah belgeleri eklenerek Bakanlık İI Müdürlüğüne verilir.

- Kurulacak kooperatifin türüne göre Bakanlık İI Müdürlüğünce kooperatif kurulacak yerleşim merkezinin / merkezlerinin zirai kaynak ve potansiyeli, alt yapı, sosyo-ekonomik durumları etüt edilir. Tespitler "Kooperatif Kuruluş Etüt Raporu"nda belirtilerek Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü'ne bildirilir.

— Kuruluş etüt raporu Bakanlıkça (Genel Müdürlük) değerlendirilip kooperatifin  kurulması  uygun  görüldüğü  taktirde  yeteri  kadar ana sözleşme (kurucu ortaklara verilmek üzere) bir yazı ekinde  İI Müdürlüğüne gönderilir.

-  Bakanlıkça  gönderilen  ana sözleşmelerin  tutarı  (1  adedi 1.000.000.- TL.) kurucu ortaklarca Çiftçi ve Kooperatifçilik Tanıtma, Eğitim ve Ödüllendirme Fonu'nun T.C. Ziraat Bankası Ulus/Ankara şubesinin  30447-2744.4  nolu  hesabına  yatırılmasından  sonra ana sözleşmeler Bakanlık İI Müdürlüğünce kurucu ortaklara teslim edilir.

— Ana sözleşmelerde,  kurucu ortaklar tarafından doldurulmak üzere boş bırakılan yerler usulüne uygun olarak doldurulur ve noter huzurunda imza edilir.

— Her bir kurucu ortak tarafından peşin ödenen sermaye paylarından oluşan kuruluş sermayesi Bakanlık İI Müdürlüğünce emanete alınır.

— Mevcut ana sözleşmelere göre bir ortak kooperatife girerken en az (10) pay taahhüt etmek zorundadır. Bir ortaklık payının değeri 100.000.- TL. dır. Buna göre; bir ortak en az 1.000.000.- TL. taahhüt edecek ve i/4`ü olan 250.000.- TL. nı peşin ödeyecektir.

— Hazırlanan kuruluş evrakları (ana sözleşme, kuruluş sermayesi teslim tutanağı, ana sözleşmelerin ücretinin yatırıldığına dair dekont ve diğer belgeler) Bakanlık İI Müdürlüğüne incelenmek üzere verilir. Eksik bulunmadığı takdirde kuruluş evrakı bir yazı ekinde kuruluş izni almak üzere Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü'ne gönderilir.

— Bakanlığın kooperatife kuruluş izni vermesinden sonra kurucu ortaklar  Mahalli  Ticaret  Sicili  Memurluğuna  müracaat  ederek kooperatifin tescilini talep ederler.

— Ticaret Sicil Memurluğu kooperatifin unvanını Sicil Defterine kaydederek ana sözleşmelere tescil şerhini verir. Ayrıca 1163 Sayılı Kanunun  3.  maddesinde  sayılan  hususların  ilanı  için  ilan beyannamesini tanzim eder.

— Kooperatifin kuruluşuna ait ilan  beyannamesinde belirtilen hususların Ankara'da yayımlanan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmesiyle kooperatifin kuruluşu hukuken tamamlanmış olur.

— Kuruluş tescil ve ilanını gösteren belgelerle Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü'ne müracaat edildiğinde verilen talimat ile İI Müdürlüğünce emanette tutulan kuruluş sermayesi kurucu ortaklara iade edilir.

4.6 TARIMSAL AMAÇLI KOOPERATİFLERDE YATAY VE DİKEY TEŞKİLATLANMA

YATAY TEŞKİLATLANMA: Tarımsal alanda faaliyet gösteren fertlerin ihtiyaçlarını genel olarak, Kişisel ve Mesleki ihtiyaçlar şeklinde ayırmak mümkündür. Çiftçilerin mesleki ihtiyaçlarını değerlendirirken bitki, hayvan, orman, su, arıcılık, meyvecilik, bağcılık, sebzecilik, çiçekçilik, ev ve el sanatları ve diğer ürünlerinin ekim, dikim, yetiştirme, işleme, değerlendirme, muhafaza, tasnif, ambalajlama, pazarlama safhalarında karşılaşmaları zorunlu veya muhtemel maddi değerler vardır. İşte bu ihtiyaçları temin etmek isteyen çiftçilerimiz bir araya gelerek kooperatif kurarlar. Bu kooperatifler, kooperatifçiliğin tabanı olan yatay teşkilatlanmayı sağlamaktadır.

DİKEY TEŞKİLATLANMA: Kooperatifçilik hareketinden beklenenlerin gerçekleştirilmesi birim  kooperatiflerin  (Yatay teşkilatlanmadaki)  çeşitli  yollardan ekonomik büyümelerini gerçekleştirmelerine bağlıdır. Birim  kooperatifler,  faaliyet  gösterdikleri  alanda  ekonomik bakımdan daha çok güçlenmek, büyük işletmelerle rekabet edebilmek ve  pazarda söz sahibi olabilmek için  kooperatifler arası  bir üst teşkilatlanmaya yönelirler.  İşte  bu  noktada dikey teşkilatlanma dediğimiz organizasyonlar zinciri devreye girmektedir.
Kooperatifler kendi aralarında birleşerek Kooperatifler Birliğini, Kooperatifler Birlikleri kendi aralarında birleşerek Kooperatifler Merkez Birliğini, Kooperatifler Birliği ve Kooperatifler Merkez Birliklerinin iştirakiyle Türkiye Milli Kooperatifler Birliğini oluşturmaktadırlar.
Bu  açıklamalardan  sonra  kooperatiflerin  yatay  ve  dikey teşkilatlanmalarını basit bir tabloyla belirtelim.

-TÜRKİYE MİLLİ KOOPERATİFLER BİRLİĞİ (7 Birlik-Merkez Birliği)

- KOOPERATİFLER MERKEZ BİRLİĞİ (7 Koop. Birliği)

- KOOPERATİFLER BİRLİĞİ (7 Koop.)

- BİRİM KOOPERATİF (15 Gerçek şahıs)

  YATAY TEŞKİLATLANMA

 

4.7 KOOPERATİFLER  BİRLİĞİ

Kooperatifler  Birliğinin  kuruluş  prosedürü  1163  sayılı Kooperatifler Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanuna göre, kooperatifler birliği kurmak isteyen kooperatiflerin, faaliyet konularının aynı veya birbiriyle ilgili nitelikte olması öngörülmektedir. Bu maksatla kanun, ilgili bakanlığa bu şartı sağlayan kooperatiflerin konu bazında birlik kurabilmeleri için bölge belirleme yetkisi vermektedir. Belirlenecek bölgelerde  aynı  çalışma  konularına  sahip  birden  fazla  birlik kurulmaması görevi verilmektedir.

Tarım Ve Köyişleri Bakanlığınca Konu Bazında Kuruluşu  Yapılan Kooperatif Birlikleri  

1.  Tarım Kooperatifleri Birliği
2.  Ormancılık Kooperatifleri Birliği
3.  Hayvancılık Kooperatifleri Birliği
4.  El sanatları Kooperatifleri Birliği
5.  Sulama Kooperatifleri Birliği
6.  Su Ürünleri Kooperatifleri Birliği
7. Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği
Bu birlikler için ayrı ayrı faaliyet bölgeleri belirlenmiştir.

Kooperatifler  Birliği  Kuruluşu

Genel olarak, kooperatifler birliği kuruluşunda aşağıda belirtilen prosedür uygulanır.
-  Birlik  kuruluşlarında  Kooperatif-Bakanlık  işbirliği  çok önemlidir.
-  Aynı çalışma konularına sahip en az (7) kooperatifin yetkili temsilcilerinin imzasını taşıyan kuruluş dilekçesinin Tarım ve Köyişleri Bakanlığı  İI  Müdürlüklerine intikal etmesiyle kuruluş işlemlerine başlanmaktadır.

-   Bakanlık İI Müdürlüğünce birlik kuruluşu için yapılan etüd çalışmasında ilk önce; dilekçede unvanları bulunan kooperatiflerin birlik kurma konusunda genel kurullarından karar alıp almadıklarının arşiv dosyalarından araştırılması yapılır. Karar alınmışsa bu kararın uygulanmasında yetkili temsilcilerin seçilip seçilmediği, kurulacak birliğe  taahhüt  sermayesi  olarak  katılma  payının  belirlenip, belirlenmediği araştırılır.
-   Bakanlık  İI  Müdürlüğü  kurulacak  birlik  için,  ilin  bölge merkezleri listesinde yer alıp almadığını tetkik ederek etüd çalışmasına başlar.  Bölge  listesinde yer alan  illerin  İI  Müdürlüklerini  birlik kuruluşuna iştirak etmek üzere haberdar eder.
- Birlik kurmak üzere müracaat eden kooperatiflerle sonradan ortak olabilecek kooperatiflerin faaliyet konuları, idari-mali ve hukuki durumları ayrı ayrı incelenir.
-   Kooperatifler için hazırlanan etüd raporunda olduğu gibi yapılan bu araştırma ve inceleme neticeleri bir rapora bağlanır gerekli belgelerle birlikte Bakanlığa gönderilir.
- Birliğin kurulması belirlenen bölge açısından ve hukuki yapı bakımından Bakanlıkça değerlendirilmeye tabi tutulur. Bakanlık birliğin kuruluşunu uygun bulduğu taktirde kuruluş işlemlerini ikmal etmek üzere yeteri kadar ana sözleşmeyi ücreti mukabili kuruculara verilmek üzere Bakanlık İI Müdürlüğüne gönderir.

- Ana sözleşmelerde kurucular tarafından doldurulmak üzere boş bırakılan yerler usulüne uygun olarak doldurulur ve kurucu kooperatiflerin yetkili temsilcileri tarafından noter huzurunda imza edilir.

— Kooperatif kuruluşunda olduğu gibi birliğin kuruluş sermayesinin en az 1/4`ü Bakanlık İI Müdürlüğünce emanete alınır.

— Ana sözleşmeler,   kuruluş   sermayesi   teslim   tutanağı, ana sözleşmelerin ücretinin yatırıldığına dair dekont ve diğer gerekli belgeler kuruluş izni almak üzere İI Müdürlüğü kanalıyla Bakanlığa gönderilir.

—Bakanlığın,  kooperatifler  birliğinin  kurulmasına  izin vermesinden sonra kuruluş tasdikini taşıyan ana sözleşmelerle Mahalli Ticaret Sicil Memurluğuna müracaat edilerek birliğin tescili talep edilir.

— 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun 3. maddesinde sayılan hususlara uygun olarak Ticaret Sicil Memurlukları birliğin unvanını tescil etmekle beraber birlik ana sözleşmesinin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilmesi için gereken işlemler kurucular tarafından yaptırılır.

— Böylece kooperatifler birliğinin kuruluş işlemleri tamamlanmış olur. Kuruluş ilanından sonra gerekli belgelerle Bakanlığa müracaat edildiği taktirde verilen talimat ile İI Müdürlüğünce emanette tutulan kuruluş sermayesi kurucu ortaklara iade edilir.

4.8 TARIM  KREDİ  KOOPERATİFLERİ

Çiftçilerin; hele küçük çiftçilerin bankalardan kredi almaları çok zor   hatta  imkânsızdır.  Zira  küçük  çiftçiler  bankalara  güven verememektedirler. Zaten kredi alabilmek için, güvence gösterecek mal varlıkları da pek yoktur. Bankalardan borç alamayan küçük çiftçiler şahıslara yönelirler. Burada da yüksek faiz ve daha bir çok ekonomik ve sosyal sorun ortaya çıkar. Ancak çiftçinin üretim faaliyetlerini yürütebilmesi için krediye ihtiyacı  olduğu  da değişmeyen  bir gerçektir.  İşte Tarım  Kredi Kooperatifleri, çiftçilerin kredi ihtiyaçlarını en iyi giderebilecek tek örgüt olarak ortaya çıkmaktadır.

 

Tarım Kredi Kooperatiflerinin amaçları şu şekilde sıralanabilir.
1 -  Mevduat toplamak
2-  Kredi sağlamak
3-  Faiz haddini düşürmek
4- Ortaklara kredi konusunda tavsiyelerde bulunmak
5- Alınan kredinin üretiminde kullanılmasını gerçekleştirerek tarımsal üretimin artmasını sağlamak
6- Tarımsal  girdileri  ve  diğer ihtiyaçları,  kaliteli,  ucuz ve zamanında temin ederek hizmete sunmak.
Bunun için Tarım Kredi kooperatifleri ortaklarına, yalnız üretim işlerinde kullanılmak üzere kredi verilir.

1929 yılına kadar çiftçilerimize kredi Ziraat Bankası tarafından verilmiştir. 1929 yılından itibaren Türkiye'de bugünkü anlamda tarım kredi kooperatifleri kurulmağa başlanmıştır. Kurulma nedenleri:

1- Ziraat Bankasının ilçe ve illerde şubeleri vardır. Çiftçilerin buralardan kredi alması gelip gitmesi gibi birçok güçlükler vardır. Kooperatifler bucak ve köylerde örgütlenerek bu güçlüğü ortadan kaldırmıştır.
2- Ziraat bankası birçok çiftçiye kredi verdiğinden, sağlıklı kontrol mekanizması oluşturamamakta ve aldıkları parayı kullanmakta çiftçileri serbest bırakmak zorunda kalmaktadır. Bu şekilde kredinin verimli olmadığı da bir gerçektir.
3- Çiftçilerimiz çoğunluğu küçük çiftçi olduğundan, kredi almak için Ziraat Bankasına garanti verememektedirler.
İşte  bu  sakıncaları  ortadan  kaldırmak  için  Tarım  Kredi Kooperatiflerinin kurulması uygun bulunmuştur.

Tarım  Kredi  Kooperatiflerinin  Önemi

Türkiye nüfusunun yaklaşık % 50'si kırsal alanda yaşamaktadır. Yani tarımla uğraşmaktadır. Dolayısıyla Türk Ekonomisi büyük ölçüde tarıma  dayanmaktadır. Şu  halde  tarımın  ekonomik  bünyesinin güçlenmesi, Türk ekonomisinin güçlenmesi demektir.
Daha öncede belirtildiği gibi, Türkiye'de genel olarak küçük çiftçi işletmeleri  hakimdir.  Bunlardan yıllık tüketim  ihtiyaçlarını  ancak sağlayabilecek durumdadırlar. Yeni üretim yapabilmek için herhangi bir tasarruf yapabilmeleri ve yatırım yapabilmeleri mümkün değildir. Halbuki modern tarımda üretim yapabilmek için, toprak ve iş gücünden başka birçok üretim araçlarına ihtiyaç vardır. Bu küçük çiftçilerin banka veya  şahıslardan  kredi  sağlamalarının  güçlüğüne de  yukarıda değinilmişti.

Bu nedenle küçük çiftçiye en uygun şartlarda krediyi Tarım Kredi Kooperatifleri sağlamaktadır ve bu bakımdan da Türkiye için önemi çok büyüktür.
Ülkemizde küçük çiftçinin kredi sorunu, milyonlarca üreticinin sorunudur. Bu sorunu en iyi biçimde çözebilecek örgüt de Tarım Kredi Kooperatifleridir.

Kuruluş yapı itibariyle Türkiye'nin dört bir yanında, bilhassa köy ve kasabalarda faaliyet gösteren 2499 birim Tarım Kredi kooperatifi, vilayetlerde teşkilatlanan 16 bölge birliği ve Ankara'da Merkez Birliği olmak  üzere  üç  kademede  Türk  köylü  ve  çiftçisine  hizmet götürmektedir.
Hizmet götürülen köy sayısı 27851 , ortak çiftçi sayısı 1.519.374 ü bulan bir kuruluştur.

Tarım Kredi Kooperatifleri son yıllarda, ortaklarına sağladığı nakdi kredinin yanında ayni kredi olarak gübre yem, tohumluk, fide, tarımsal ilaç, araç, gereç, damızlık süt ineği ve tüketim ihtiyaç maddelerinin toptan ve ucuza sağlanması ve ortaklarına dağıtılması faaliyetlerine de başlamış bulunmaktadır.

Ortaklara sağlanan krediler de şunlardır;

1 -  Kısa Vadeli İhtiyaç Kredileri: Ortakların tarımsal (İşletmelerine ait, tohumluk, fide, gübre, ilaç, yem, ekme biçme, toplama kurutma gibi faaliyetleri ile insan, hayvan, makina işçiliği ücretlerin ödenmesi, ortağın yıllık işletme sermayesinin zayıf ve eksik unsurlarının tamamlanması amacıyla, nakdi ve ayni olarak azami bir yıl vade ile verilen kredilerdir.

2-  Orta Vadeli İhtiyaç Kredileri: Tarımsal işletmenin her nevi canlı, cansız unsurlarını oluşturan, tarımsal araç gereç, traktör, su motoru, mibzer, patoz pülverizatör, pulluk,  diskaro,  at  arabası,  romörk ve  bunların  lastikleri  gibi malzemelerle, ihtiyaç duyulan iş; çift ve irat hayvanlarının sağlanması amacıyla en çok beş yıla kadar açılan aynı kredilerdir.

3-  Diğer Krediler: EI  sanatları,  pazarlama,  destekleme  kredileri  ile  işlemin mahiyetine göre merkez birliğince açılan kredilerdir.

Türkiye’deki Tarım Kooperatifleri

Türkiye’de bulunan tarım kooperatifleri ile ilgili bilgiler aşağıdaki tabloda görülmektedir:

Kooperatif   Türü

Kooperatif   Sayısı

Ortak   Sayısı

Birlik   Sayısı

Merkez   Birliği Sayısı

1-   Pancar Ekicileri

31

1.722.450

-

1

2-   Su Ürünleri

413

21.719

8

-

3-   Sulama

2157

252620

7

1

4-   Tarımsal Kalkınma

2937

728588

60

-

a)   Köy Kalkınma

1566

-

17

1

b)   Ormancılık

1191

119702

21

1

c)   Hayvancılık

131

-

14

-

d)Çay

49

-

7

1

5-   Tarım Kredi

2127

1464860

16

1

6-   Tarım Satış

331

740545

17

-

7-   Tütün Tarım Satış

68

33000

-

-

TOPLAM

8064

5013782

108

7

Türkiye   Milli Kooperatifler Birliği

-

-

-

1

V-     AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE TARIMSAL KOOPERATİFÇİLİK

 

Avrupa Ekonomik Topluluğunu oluşturan ve Ortak Tarım Politikasını kabul eden 6 üye ülkenin 13 tarım örgütüne mensup çiftçi temsilcileri 6 Eylül 1958 tarihinde Avrupa Tarımsal Örgütler Komitesini (Committee of Agricultural Organizations) kurmuştur. Bu örgüt bugün AB üyesi 15 ülkenin 29 tarımsal örgütünden oluşmaktadır.

24 Eylül 1959 tarihinde Avrupa Topluluğu tarım kooperatifleri Tarımsal Kooperatifçilik Genel Komitesini (COGECA) oluşturdular.

Daha sonra COPA ve COGECA birleşerek Avrupa Birliği Tarım Kooperatifleri Konfederasyonu (COGECA)’yı oluşturdu.

COGECA’nın amaçları:

-          Tarımsal kooperatiflerin yasal, ekonomik, finansal, sosyal, ve diğer alanlarda çalışmalarını yürütmek.

-          Ortak sorunlara çözümler bulmak

-          Ortak tarım politikasının gelişimiyle ilgili her konuda inceleme ve işbirliği yapmaktır

 

AB ülkelerinde kooperatifçilik 19. yy. da başlamıştır. Tarım kooperatifleri ortaklarının gelirlerini iyileştirmeye ve ürünlerine pazar temin etmeye yardım etmektedirler. Ekonomide ve sosyal alanda sosyo-ekonomik arabulucu olarak görev yaparlar.

AB ülkelerinde 32 bin tarımsal kooperatif bulunmaktadır. Kooperatiflerin ortak sayısı 12 milyondur. 210 milyar Euro’luk bir ciroya sahip olan kooperatifler tarım girdileri piyasalarında % 50’nin üzerinde, tarım ve gıda ürünlerinin pazarlanması, toplanması ve işlenmesinde % 60’ın üzerinde pazar payına sahiptirler. Tarım kooperatiflerinin cirosunun tarımsal üretime oranı % 90’a ulaşmıştır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                          

                                                                                                                                                                                                                                                           

Tablo: Avrupa Birliği’nde tarım kooperatifleri

ÜLKELER

KOOP. SAYISI

ORTAK SAYISI

PAZAR PAYLARI (%)

SÜT

 

TAHIL

 

ET

 

MEYVE SEBZE

DİĞER

GİRDİ

Avusturya

1074

344400

94

65

20

 

Ş.Pan100

 

Belçika

300

50000

50

 

20

70

 

40

Danimarka

47

137375

95

 

162

Meyve:40

 

Yem:87

Gübre:64

B.unu:99

Almanya

4044

2957000

70

 

30

 

Şarap:40

50

Yunanistan

6330

738600

20

49

 

 

Şarap: 50

Pamuk:20

Zyağı:60

 

Finlandiya

69

234000

96

 

69

 

Yumurta:50

Ormanclk:33

Hay.Islahı:33

41

Fransa

3700

1100000

49

74

34

 

Şeker:28

Suni toh:98

Tütün:100

Yem:45

İrlanda

122

185600

97

65

70

 

Hay.Islahı:100

Toptancılık:64

Yem:65

İtalya

6486

898800

38

17

27

Meyve:41

Sebze:13

Şeker:7

Tütün: 30

Zeytinyağı: 11

Şarap:55

 

Hollanda

98000

245600

82

100

35

Şeker:82

Çiçek:95

 

54

Portekiz

1072

588000

82

 

 

45

Şarap:49

Kredi:66

İspanya

5528

1247300

 

35

 

Meyve:15

Sebze:45

Şarap:70

Z.yağı:75

70

İsveç

53

300000

95

 

 

 

Ormancılık:60

Yumurta:20

40

Birleşik Krallık

565

241000

55

25

35

Meyve:40

Sebze:25

Yumurta:15

Balık:30

Gübre:30

 

 

5.1 ALMANYA

Raiffeisen Modelini uygulayan ülkelerin başında gelir. Raiffeisen kooperatiflerinin örgütlenme şeması aşağıda gösterilmiştir.

Alman Raiffeisen Federasyonu (DRV)

 

 

Bölge Birlikleri (11 Adet)                                       Federal Kooperatifler (4 adet)

 

 

 

                                                                                  Bölge Kooperatifi (11 adet)

 

 

Girdi Temini, Ürün pazarlama ve hizmet Kooperatifleri

 

Kooperatifler son yıllarda birleşmişlerdir. Sayıları azalmış ancak işletmelerin iş hacmi ve performansları artmıştır. 1960’da Raiffeisen kooperatiflerinin yıllık cirosu 8.7 milyar Euro iken 1999’da 38 milyar Euro olmuştur.

5.2 AVUSTURYA

Tarım Kooperatiflerinin organizasyon yapısında Raiffeisen Merkez Birliği en üst örgüt olup, bu örgüte bağlı değişik tarım kooperatifleri üst örgütleri yer almaktadır.

Uluslar arası ürün ve girdi piyasalarında tarımsal kooperatiflerin önemli rolleri vardır. Örneğin, ülkede üretilen hububat ve patates işlenerek katma değerleri ile üreticilere tatminkar bir gelir sağlamaktadır. Raiffeisen satış mağazaları ortakları olan üreticiler adına her türlü tarımsal girdiyi düşük maliyetle ve toplu olarak temin eder, üreticinin ürününü en iyi şekilde işler ve pazarlar. Böylece ortaklarına piyasa koşullarına göre ürün bedeli olarak daha yüksek fiyatlar ödeme imkanını bulur.

5.3 BELÇİKA

Tarımsal kesimin ürün pazarlama, girdi ve kredi temini vb. sorunlarının çözümünde tarım kooperatiflerinin rolü son derece önemlidir.

Belçika tarım kooperatiflerinin örgütlenme yapısı:

Boerenbond Grup adındaki en üst örgüte bağlı kooperatifler ve tarımla ilgili ziraat odası vb. kuruluşlar üç ayrı merkez birliğinin çatısı altında örgütlenmişlerdir. Bunların biri Kooperatif Merkez Birlikleri’dir. Bu birlikler tarım ürünlerinin pazarlanması ve tarımsal girdi alımları, ortaklara onların ihtiyaçları olan çeşitli hizmetleri sunma ve mühendislik-danışmanlık gibi konularda faaliyet göstermektedir.

Belçika tarımsal kooperatif birlikleri, bitkisel ve hayvansal üretim dallarında özellikle süt üretimi, tahıllar, endüstri bitkileri, meyvecilik, sebze ve çiçekçilikte üretimden pazarlamaya kadar olan aşamalarda tüm hizmetleri verebilmektedir.

AB’nin meyve ve sebzeye ilişkin “Ortak Piyasa Düzeni” ile ilgili olarak Belçika’da iki şemsiye örgütü bulunmaktadır. LAVA adlı grup müzayede yapılan 7 piyasaya ve HABO adlı grup 2 müzayede piyasasına sahiptir. Bu iki grup birlikte meyve sebzede yıllık cironun %70’inden fazlasını kontrol etmektedir.

 

The Boerenbond Grup

Kooperatif Merkez Birlikleri           Temel ve Merkez Örgütleri                        Ürt.ve Pazarlama

Kooperatifleri

-AVEVE                                            -Boerenbond Ziraat Odası            -AVCZ

Tarımsal Ürün Paz.                        (eğitim ve yardım)                           Süt Kooperatifleri

Ve girdi alımı

-SBB Hizmet                                    -KVLV & AGRA                               -COVAVEE

                                                           Katolik Kadınlar Örgütü                 Et Pazarlama Koop.

 

                                                           -KLI & GROENE KRING,               -VBT

                                                           Gençlerin Katolik Örgütü              Meyve- Sebze Paz.

-STABO                                            -LRV                                                  Kooperatifleri

Mühendislik                                                At yetiştirme ve binme

Danışmanlığı

 

5.4 DANİMARKA

Danimarka Tarım Kooperatiflerinin organizasyon yapısında üst örgüt olan Tarım Kooperatifleri Federasyonu ve bu federasyona bağlı uzmanlaşmış birlik düzeyinde kooperatif  işletmeler yer almaktadır. Üretim sektöründe kooperatiflerin rolü üretimin sürekliliğini ve verimliliğini sağlamaktır. Ürünlerin işlenmesi, pazarlanması ve diğer rutin işler, konusunda uzman profesyonel yöneticiler tarafından yerine getirilmektedir.

Özel kooperatif yasası yoktur. Kooperatifler de ticaret yasası kapsamındadır.

5.5 FİNLANDİYA

Kooperatif organizasyon yapısında en üst örgüt olan Konfederasyona bağlı kooperatifler tek amaçlı ürün ya da konu bazında uzmanlaşmış kooperatiflerdir.                  

Finlandiya’da kooperatiflerin finansmanı kuruluşlarından bugüne kadar ortaklık paylarından ve yıl sonu dağıtılmayan risturnlardan meydana gelen fon ve karşılıklardan sağlanmaktadır.

5.6 FRANSA

Kooperatifler ortaklarının tarımsal faaliyetleri için gerekli tüm girdi ihtiyaçlarını karşılayacak ve ürünlerini pazarlayacak şekilde hizmette bulunur. Bu hizmetlere kırsal kesimin finansmanı için bankacılık ve sigortacılık hizmetleri de dahildir. Fransa tarım kooperatiflerinin organizasyon yapısında tepe örgütü “Fransa Tarım Kooperatiflerinin Ulusal Konfederasyonu”’dur. Konfederasyona bağlı üç büyük federasyon ve bunlara bağlı diğer federasyonlar, birlikler ve bankalar mevcuttur. En alt düzeydeki kooperatifler, uzmanlaşmış bölge federasyonlarına, belirli bir departmanla ilgili uzmanlaşmış federasyonlara ya da çok amaçlı federasyonlara bağlıdırlar.

1998 yılı itibariyle çiftçiler, 3800 adet tarımsal amaçlı kooperatife ve bunlara ait endüstriyel entegre-tarımsal işletmelere sahiptir. Kooperatiflerin ülke çapında 720.000 ortağı vardır. Üreticiler, ortak oldukları kooperatifler aracılığıyla üretiminin % 50’sini yaklaşık 120.000 kişinin çalıştığı kooperatif işletmelerde değerlendirmekte ve pazarlamaktadır.

Fransa’da tarımsal amaçlı kooperatifler kurumlar vergisinden muaftır.

Kooperatifçiliğin gelişmesi için 70 civarında ar-ge kuruluşu vardır ve kooperatifler yıllık cirolarının % 0.5’ini ar-ge harcamaları için kullanmaktadırlar.

5.7 HOLLANDA

Hollanda tarım kooperatifleri, ortaklarına kredi ve tarımsal girdi sağlayan ve üreticilerin ürünlerini işleyerek pazarlayan çok amaçlı kooperatiflerdir. II. Dünya Savaşından sonra sayıları azalmış, bu şekilde verimliliği arttırarak birim maliyetlerini düşürmüş ve ortaklarına daha iyi hizmet sunarak iş hacimlerini ve rekabet güçlerini arttırmışlardır.

Hollanda çiftliklerinde üretilen süt, et, yumurta, meyve ve sebzenin önemli bölümü kooperatifler tarafından üreticilerden satın alınmakta, işlenerek toptan düzeyde pazarlanmaktadır.

Hollanda Tarım Kooperatiflerinin Organizasyon Yapısı:

 

TARIM   KOOPERATİFLERİ ULUSAL KONSEYİ

 

Merkezi   Kredi Kooperatifi (1 adet)

Girdi   ve Ürün İşleme Kooperatifi

(4   adet)

Pazarlama   ve işleme

Kooperatifi   (11 adet)

(süt,   şeker, patates nişt., et vb)

Pazarlama   Kooperatif İşletmeleri (12 adet)

(çiçek,   sebze, meyve ve patates vb)

Hizmet   Kooperatifleri

(9   adet)

(sigorta,   sığır ıslahı vb)

Merkezi

(Ulusal)

Ziraat   Odası

(1   adet)

Diğer

Ortaklar

(4   adet)

 

Lokal   Kooperatifler

 

Çiftçiler   ve Çiçek Yetiştiricileri

Hollanda tarım kooperatiflerinin en karakteristik özelliği, hiç devlet yardımı almadan, üreticilerden sağlanan öz kaynaklarından finansman ihtiyaçlarını karşılamalarıdır.

Mevcut kooperatif sayıları azalırken, yeni konularda çalışan kooperatifler kurulmaktadır. Örneğin ekolojik ürün üretmek ve pazarlamak amacıyla kooperatifler kurulmaktadır.

5.8 BİRLEŞİK KRALLIK

Organizasyon şeması:

En üst örgüt olan Tarım Kooperatifleri Federasyonuna bağlı 5 federasyon ve merkezi örgüt bulunmaktadır. Bunlar süt Grubu Federasyonu, İskoç, Galler ve Ulster Tarım üreticileri Örgütleri, İngiltere ve Galler NFU İşletmesidir.

İngiltere’de toplam 565 adet tarımsal amaçlı kooperatif faaliyette bulunmaktadır. Bunların % 65i ortakları olan üreticilerden satın aldıkları tarımsal ürünleri işleyerek ya da paketleyerek pazarlamaktadır. Kooperatiflerin ortak sayısı 241.000’dir. İngiltere’de daha çok ürün yada ürün grubu bazında uzmanlaşmış tarımsal pazarlama kooperatifleri vardır. Bu kooperatifler ürün pazarlamanın yanısıra ortakların tarımsal girdi ihtiyaçlarını da karşılarlar. 

 Kooperatif yapısında ortakların oluşturduğu genel kurulun seçtiği yönetim kurulu yanında atanmışların da yer aldığı bir yönetim biçimi vardır. İç kontrolü ortaklar ve yönetim kurulu yapar. Dış kontrol ise bağımsız bir denetim kuruluşu tarafından yapılır. Kooperatifte ortakların ürünlerinin en az 2/3’ünün kooperatife teslim zorunluluğu vardır. Kooperatiflerin finansmanında ortaklar tarafından ödenen ortaklık payı önemlidir ve bu paya kooperatifçilik ilkeleri dikkate alınarak sınırlı faiz ödenir.

Tarımsal amaçlı yerel kooperatifler ve güçlü bölgesel kooperatifler kendi uzmanlık alanlarında ithalat ve ihracatlarını yapabilecek şekilde örgütlenmişlerdir.

Örneğin gıda sektöründe çalışan tarımsal amaçlı kooperatifler, tarım ürünlerinin üreticiden son tüketiciye doğru akışında pazarlama kanallarını kontrolünde tutarak; standardizasyon, soğutma, depolama ve ambalajlama gibi hizmetleri de kendileri gerçekleştirmektedirler. Böylece ürün bazında dikey entegrasyon sağlanarak ülke ekonomisine katma değer kazandırılmaktadır.

5.9 İRLANDA

Tarımsal kooperatifler bölgesel ve merkezi örgütlerini kurarak üst örgütlenme sürecini tamamlamışlar ve Ulusal Tarım Kooperatifleri Birliği’ni gerçekleştirmişlerdir.

Kooperatifler de diğer ticari şirketler gibi her türlü vergiyi öderler, vergi muafiyeti yoktur.

Kooperatiflerin finansmanında kullanılan başlıca kaynaklar; ortakların paylarıyla dağıtılmayan müspet gelir gider farklarından oluşmaktadır. İrlanda tarım kooperatifleri genelde çok amaçlıdır; üreticilere tarımsal girdi temin ederler ve üretilen ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması konusunda faaliyette bulunurlar.

1999 yılı istatistiklerine göre 122 tarımsal kooperatifin 185.600 ortağı vardır.

 

5.10 İSPANYA

İspanya Tarım Kooperatifleri Federasyonu (CCAE), çatısı altında tarım kooperatiflerine ait 15 bölgesel Federasyonu/Birliği barındırmaktadır. Bu Federasyon ve Birliklerin Başkanları CCAE’nin yönetim kurulu üyeleridir.

 

 

 

İspanya Tarım Kooperatiflerinin Organizasyon Yapısı

İspanya Tarım Kooperatifleri Federasyonu (Ulusal)

 

 

 

Bölgesel Federasyonlar (15 Bölgesel Federasyon)

 

 

Lokal Kooperatifler (Lokal)

 

Her tarım veya hayvancılık sektörü için bir tane olmak üzere ayrıca 18 sektörel bord bulunmaktadır. Bu bordlar, her sektördeki Federasyon/Birlik temsilcilerine sahip olup, üst örgüt olan CCAE’nin sektörel politikası ve işletmecilik hedeflerini belirler.

1999 yılında ulusal Kooperatifçilik Yasası çıkarılmıştır.bununla birlikte Andalusia, Aragon, Valencia gibi özerk bölgeler de kendi kooperatifçilik yasalarını çıkarmıştır.

Son 20 yıl boyunca kooperatiflerin faaliyet alanları genişlemiştir. Başlangıçta ortaklarının ürünlerini değerlendirmeye ağırlık verildi ve ortaklara girdi sağlandı. Halen kooperatifler tarımsal ürünleri de işlemekte ve yaş ya da işlenmiş ürünleri parakende piyasasına satmaktadırlar.

Kooperatifler daha çok pazarlama konusuna eğilirler. Yeni kurulan kooperatiflerin faaliyet alanları özellikle meyve sebze ve narenciyedir.

Ortakların kooperatifin karar verme sürecine katkısı sınırlı olmakla birlikte, kooperatifin ekonomik faaliyetlerine katılma oranına göredir.

Ortakların kooperatifin gelişimi ve ürün kalitesinin iyileştirilmesi için alınacak kararlara daha fazla katılımı ve kooperatiflerin faaliyette bulundukları çevreyi tanımaları ve korumaları için çalışmalar yapılmaktadır. Yeni teknolojinin izlenmesi ve uygulanması da öncelikli konular arasındadır.

 

5.11 İTALYA

İtalyan tarım ve gıda kooperatiflerinin belirlediği stratejiler :

-             ölçek ekonomilerinden yararlanmak ve etkinliği arttırmak için kooperatif işletmeler arasında birleşmeler

-             AB tarım kooperatifleri ile işbirliği

-             Uluslararası ticaret startejileri

-             Üretimi, kaliteyi ve ürünlerin orijinini geliştirmeyi hedefleyen pazarlama stratejisi

Tarım kooperatiflerinin Pazar payı ülkesel düzeyde toptan pazarlanan ürünün % 25’i civarındadır. Şarap, meyve ve sebzelerde bu oran daha yüksek olup, kooperatifler pazarda lider durumundadır.

 

 

Kooperatiflerin organizasyon yapısı:

LEGACOOP isimli Kooperatif Üst Örgütüne bağlı Bölgesel ve Yerel  Kooperatifler bulunmaktadır:

 

     LEGACOOP

         

Ulusal   Kooperatifler

     Turizm,   tüketim, konut vb.

     ANCA   Tarım Kooperatifleri Ulusal Örgütü

ANCP   Balıkçılık Kooperatifleri Ulusal Örgütü

           

 


                   Bölgesel Departmanlar

     Bölgesel Kooperatifler

     Balıkçılık   Hizmet Kooperatifleri

Bölgesel   Kooperatifler

    

                                                                  Kooperatif Örgütleri Konseyi

           

 


İl Örgütü

 

Tahıl   ve Hizmetler

Süt ve Peynir

Sığır   ve Domuz Eti

Meyve   ve Sebze

Zeytinyağı
Şarap
               

 

5.12 LÜKSEMBURG

Lüksemburg tarım kooperatiflerinin üst örgütleri Ulusal Tarım Konseyi, Genel Sekreterlik ve Komite’den oluşmaktadır. Ulusal Tarım Konseyine bağlı tarım grupları ve örgütleri ürün pazarlama, girdi ve kredi temini, hayvan ıslahı gibi faaliyetleri yerine getiren kooperatif işletmeleridir.

 

5.13 YUNANİSTAN

Yunanistan’da tarım kooperatiflerinin üst örgütü PASEGES adı ile anılan federasyondur. Bu federasyona bağlı ikinci derece kooperatiflerin birlikleri ve onlara bağlı kooperatif işletmeler ile üçüncü derece kooperatifler vardır. 1999 yılında tarım kooperatiflerini de kapsayan yeni bir kooperatifçilik yasası yürürlüğe girmiştir. Amacı kooperatif işletmelerinin yoğunlaşma, bütünleşme ve işbirliği ile büyümesi ve rekabet güçlerinin artmasıdır.

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

 

 

 

 

 

 

 

 

                              
     

 

   
   

 

   

 

     

Sanayi     ve Ticaret Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığından:   

TEBLİĞ: 27 Haziran 2011 Pazartesi Resmi Gazete :27977 

KOOPERATİFLER VE ÜST     KURULUŞLARININ YÖNETİM

    KURULU ÜYELERİ VE DENETÇİLERİ İLE     BUNLARIN EŞ VE HISIMLARININ BAĞDAŞMAYAN

   

GÖREVLERİNE İLİŞKİN TEBLİĞ

   

(TEBLİĞ NO: TGM-2011/01)

   

             Amaç ve kapsam

   

             MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı;     kooperatifler ve üst kuruluşlarının yönetim   

  kurulu üyeleri ve denetçileri ile bunların eş ve     ikinci derece dahil kan ve kayın hısımlarının

bağdaşmayan     görev alma yasaklarına ilişkin     usul ve esasları düzenlemektir.

   

             Dayanak

   

             MADDE 2 (1) Bu Tebliğ, 24/4/1969 tarihli ve 1163     sayılı Kooperatifler

Kanununun 86 ve     Ek 3 üncü maddelerine dayanılarak     hazırlanmıştır.

   

             Tanımlar

   

             MADDE 3 (1) Bu Tebliğde geçen;

   

             a) Bağdaşmayan     görev;

   

             1) Kooperatif ve üst     kuruluş yönetim kurulu üyeleri     ve denetçileri için;

kooperatif ve ortağı     bulunduğu üst kuruluşun,     hisse payı ne olursa olsun,

hissedarı olduğu tüm şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda     ve diğer teşekküllerde   

  yönetim kurulu üyeliğini     veya denetçiliği, ücretli     olarak personel veya

danışmanlık, müşavirlik,     uzmanlık gibi diğer her türlü görevleri;

   

             2) Kooperatif ve üst     kuruluş yönetim kurulu üyeleri     ve denetçilerinin

eş ve ikinci derece dahil kan ve     kayın hısımları için;     kooperatif ve ortağı

bulunduğu üst     kuruluş ile bu kuruluşların yüzde     elliden fazla hissedarı olduğu

şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda     ve diğer teşekküllerde     yönetim kurulu üyeliğini  

   veya denetçiliği, ücretli     olarak personel (idareci, büro personeli, daimi veya geçici

işçi gibi     her türlü görevleri)     veya danışmanlık, müşavirlik,     uzmanlık gibi diğer

her türlü görevleri;

   

             b) Diğer teşekkül;     Kooperatif ve üst kuruluşların katıldığı veya     ortağı

yahut üyesi olduğu üretici     birlikleri, başka tür kooperatif ve üst     kuruluşları, organize

sanayi bölgeleri,     küçük sanayi siteleri, dernekler gibi kuruluşları,

   

             c) Hısım;     Kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim     kurulu üyeleri

veya denetçilerinin     ikinci derece dahil kan ve kayın hısımlarını     (kendisinin veya

eşinin anne, baba, çocuk,     torun, kardeş, büyük anne     ve büyük babalarını),

   

             ç) Kanun; 24/4/1969 tarihli ve     1163 sayılı Kooperatifler Kanununu,

   

             d) Kooperatif; Kanun, 1/6/2000     tarihli ve 4572 sayılı Tarım Satış    

Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun ile 18/4/1972     tarihli ve 1581 sayılı Tarım

    Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanununa göre kurulup faaliyet gösteren    

kooperatifleri, tarım satış kooperatiflerini ve tarım     kredi kooperatiflerini,

   

             e) Üst     Kuruluş; Kanun, 1/6/2000 tarihli ve 4572 sayılı Tarım Satış    

Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun ile 18/4/1972     tarihli ve 1581 sayılı Tarım   

  Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanununa göre kurulup faaliyet gösteren    

kooperatif birliklerini, bölge birliklerini, merkez     birliklerini ve Türkiye Milli

Kooperatifler Birliğini,

   

             ifade eder.

   

             Yönetim kurulu üyeleri ve denetçilerin     bağdaşmayan     görevleri

   

             MADDE 4 (1) Kanunun Ek 3 üncü     maddesine göre, kooperatif ve üst  

   kuruluşlarının yönetim     kurulu üyeleri ve denetçileri bağdaşmayan     görev

alamazlar.

   

             Örneğin, A Üst     Kuruluşuna ortak B Kooperatifinin yönetim    

kurulu üyeleri ve denetçileri, A Üst     Kuruluşu ve/veya B Kooperatifinin, hissesi

ne olursa     (ister % 0,1 ister % 99) olsun hissedarı oldukları şirketlerde,    

katıldıkları vakıflarda     ve diğer teşekküllerde     yönetim kurulu üyesi veya

denetçi     olamayacak, buralarda personel veya ücretli danışmanlık, müşavirlik

    gibi başka bir görev alamayacaktır. Aynı şekilde,     A Üst Kuruluşunun

yönetim     kurulu üyeleri ve denetçileri de, Üst     Kuruluş ve/veya

Kooperatifin hissedarı olduğu şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda     ve diğer

teşekküllerde     benzeri görevleri alamayacaktır.

   

             (2) Bağdaşmayan     görev alma yasağı, kooperatif ve üst     kuruluşların

tüm yönetim     kurulu üyeleri ile denetçilerini ve bunların eş ve     ikinci

dereceye kadar, ikinci derece dahil, kan ve sıhri hısımlarını     kapsamaktadır.

4572 sayılı     Kanuna göre tarım satış     kooperatifler birliklerinin yönetim

kurullarının doğal üyesi     olan genel müdürleri ve 1163 sayılı     Kanunun

55 inci maddesinin 3 üncü fıkrasına göre yönetim     kurulu üyeliğine seçilen tüzel

kişilerin     belirledikleri temsilcileri de birinci fıkradaki bağdaşmayan     görev alma

yasağı kapsamına     girmektedir.

   

             (3) Yönetim     kurulu üyeliğine veya denetçiliğe seçilmeden     önce

bağdaşmayan     görev yapanlar; kooperatif ve üst     kuruluşların yönetim   

  kurulu üyeliğine veya denetçiliğe seçilmeleri     durumunda, seçildikleri tarih

itibariyle tüm bağdaşmayan     görevlerinden ayrılmak zorundadırlar.    

Seçilme tarihi; seçimin yapıldığı genel     kurul tarihini ve boşalan yönetim kurulu

üyeliğine     veya boşalan denetçiliğe     atama ve çağrı yapılmış ise    

buna ilişkin atama ve çağrının     tebliğ tarihini ifade eder.

   

             Örneğin, B     Kooperatifinin hissedarı olduğu K Şirketinde    

bağdaşmayan bir görev     yapan C Şahsının,     15/04/… tarihinde yapılan

genel kurul

toplantısında     Kooperatif yönetim kurulu üyeliğine     veya denetçiliğe

seçilmesi     durumunda, bu Şahıs 15/4/…     tarihi itibariyle K Şirketindeki

görevinden ayrılacaktır. Diğer     yandan, D Şahsının,     yedekler arasından,

boşalan asil yönetim     kurulu üyesinin veya denetçisinin     yerine

çağrılması     durumunda ve bu çağrının     kendisine tebliğ edildiği tarihte

(yedek üyeliğe seçildiği     15/4/… tarihinde değil, asil üyeliğe çağrının    

kendisine tebliğ edildiği tarihte), B Kooperatifinin     hissedarı olduğu

K Şirketindeki     görevlerinden ayrılması     gerekecektir. A Üst Kuruluşun asil

ve yedek yönetim     kurulu üyeliğine veya denetçiliğine seçilenler     için de

durum aynı olacaktır.

   

             (4) Kooperatif ve üst     kuruluşların yönetim     kurulu üyeliğine veya

denetçiliğine seçilenler,     seçilmeleri sırasında yürüttükleri     bağdaşmayan

görevlerden,     yukarıdaki fıkrada belirtilen sürelerde     ayrılmazlarsa, seçilmelerine

ilişkin işlemler     hükümsüz sayılacaktır. Bu     durumda, boşalan yönetim kurulu

üyeliklerine     ve denetçiliklere yedekleri çağrılır. Bu     yolla da boşalan üyeliklerin

doldurulamaması     durumunda, ana sözleşmelerin ilgili hükümlerine     göre

hareket edilir. Bunların hakkında da     Kanunun ilgili maddesi ve bu Tebliğ

hükümleri     uygulanır.

   

             (5) Kooperatif ve üst     kuruluşların yönetim     kurulu üyeliğine veya

denetçiliğine seçilenlerin,     seçildikten sonra, bağdaşmayan     görevlerden birini

edinirlerse, bağdaşmayan     görevin edinilmesine ilişkin seçilme     veya

görevlendirme ile bu kapsamda yapılan sözleşmeler     hükümsüz sayılır ve    

edinilen yasak görev, edinme tarihi itibariyle kendiliğinden     sona erer.

   

Örneğin, C Şahsı, B     Kooperatifinin yönetim kurulu üyeliğine     veya

denetçiliğine 15/4/…     tarihinde seçildikten sonra, kooperatif ve ortağı    

bulunduğu üst kuruluşun     (hisse payı ne olursa olsun) hissedarı olduğu

şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda     ve diğer teşekküllerde     yönetim

kurulu üyeliği veya     denetçilik veya ücretli olarak personel veya    

danışmanlık, müşavirlik,     uzmanlık gibi her hangi bir bağdaşmayan    

görevi edinirse, bu Şahıs bağdaşmayan     görevi edindiği tarih itibariyle

(örneğin bağdaşmayan     görevi 30/4/… tarihinde edinmişse, bu     tarih

itibariyle) edindiği bağdaşmayan     görevi kendiliğinden sona erecektir.

   

             (6) Kanunun Ek 3 üncü     maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,    

kooperatif ve üst kuruluşların yönetim     kurulu üyeleri ve denetçilerinin bu

görevlerini fiilen yürüttükleri dönemlerde,     eş ve hısımlarının     kooperatif ve

üst kuruluşlarının yönetim     kurulu üyesi veya denetçisi olmaları  

 yasaklandığından, kooperatif ve üst     kuruluşların yönetim     kurulu üyeleri

ve denetçilerinde ilgili Kanun ve kendi     anasözleşmelerinde aranan şartlara  

ilave olarak; kooperatif ve üst kuruluşların diğer yönetim     kurulu üyeleri

veya denetçileri     ile eş veya hısım     olmama şartı da aranacaktır.

   

             Örneğin, B     Kooperatifinin yönetim kurulu üyesi veya denetçisi C

Şahısının eşi ve eşinin     ya da kendisinin anne, baba, çocuk, torun, kardeş,

büyük anne     ve büyük babası gibi     hısımları; C Şahısının görev     yaptığı

dönem içerisinde,     B Kooperatifinde ve bu Kooperatifin ortağı olduğu A Üst

Kuruluşunda yönetim kurulu üyesi     veya denetçi olamayacaktır. A Üst   

Kuruluşunun yönetim kurulu üyeleri     ve denetçilerinin eş ve hısımlarının    

durumları da aynı olacaktır.

   

Bağdaşmayan görev yapan mevcut yönetim kurulu üyeleri ve denetçilerin durumu

   

             MADDE 5 (1) Kooperatif ve üst     kuruluşların yönetim     kurulu

üyeleri veya denetçilerinden,     6215 sayılı Kanunun yürürlüğe     girdiği tarihte

bağdaşmayan     görev yürütenler,     6215 sayılı Kanunun yürürlüğe     girdiği

12/4/2011 tarihinden itibaren üç ay içerisinde     (12/7/2011 tarihine kadar) bu

görevlerden sadece birini tercih     ederek diğerlerinden ayrılacaklardır. Bu     süre

içinde tercihte bulunmayanların,     kooperatif ve üst kuruluşlarındaki     yönetim

kurulu üyeliği veya     denetçilik görevleri dışındaki     diğer bağdaşmayan    

görevlerinin tamamı, herhangi bir işleme     gerek kalmaksızın, kendiliğinden    

sona erecektir.

   

             Örneğin, B     Kooperatifinin yönetim kurulu üyesi veya denetçisi C Şahısı;

üç aylık sürenin     bitimi olan 12/7/2011 tarihine kadar, B Kooperatifinin yönetim   

  kurulu üyeliği veya denetçiliği ile     6215 sayılı Kanun yürürlüğe     girmeden

(12/4/2011 tarihinden) önce yürüttüğü bağdaşmayan     görevlerden birini tercih

ederek diğerinden     ayrılacaktır. Bu şahıs,     12/7/2011 tarihine kadar tercihini

yapmaz ise, bağdaşmayan     görevleri kendiliğinden sona erecektir. C Şahısı    

12/7/2011 tarihinden itibaren yalnızca B Kooperatifindeki yönetim    

kurulu üyeliğini sürdürecektir.

   

             Yönetim kurulu üyeleri ve denetçilerin     eş ve hısımlarının bağdaşmayan görevleri

   

             MADDE 6 (1) Kooperatif ve üst     kuruluşlarının yönetim     kurulu üyeleri

ve denetçilerinin fiilen bu görevleri     yürüttükleri     dönemde bunların eş ve hısımları;

kooperatif ve ortağı bulunduğu üst     kuruluşlar ile bunların yüzde     elliden fazla

hissedarı olduğu şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda     ve diğer teşekküllerde    

yönetim kurulu üyesi veya denetçi, ücretli     olarak personel veya danışmanlık, müşavirlik,

    uzmanlık gibi diğer her türlü göreve     alınamazlar.

   

Örneğin, B Kooperatifinde yönetim     kurulu üyesi veya denetçisi olan C Şahısının veya    

A Üst Birlik yönetim kurulu üyeleri     veya denetçilerinin, bu görevi fiilen yürüttüğü dönemde,   

  eşi ve hısımları, B     Kooperatifi ve Kooperatifin ortağı olduğu A Üst     Kuruluşu ile bu

kuruluşların yüzde     elliden fazla hissedarı oldukları şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda    

ve diğer teşekküllerde     yönetim kurulu üyesi veya denetçi     olamayacak, personel

olarak veya müşavir, danışman     gibi başka bir şekilde ücretli     olarak işe alınamayacaklardır.

B     Kooperatifinin ve/veya A Üst Kuruluşunun     hissedarı oldukları şirketlerdeki     hisse oranı % 50’nin

altında     ise, C Şahısının veya     A Üst Birlik yönetim kurulu üyeleri     veya denetçilerinin

eşi ve hısımları     buralarda görev alabileceklerdir.

   

             (2) Kooperatif ve üst     kuruluşlarının yönetim     kurulu üyeleri ve denetçilerinin

eş ve hısımları;     Kanunun Ek 3 üncü maddesinin yürürlük     tarihinden

önce yürüttükleri     bağdaşmayan görevlerini     sürdürmeye devam edeceklerdir. Ancak,   

  bunların görev veya sözleşme dönemlerinin     sona ermesi durumunda,

yeni görevlendirme ve atamalarda veya     sözleşmelerin yenilenmesinde Kanunun    

Ek 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile     bu Maddenin birinci fıkrasına göre     hareket edilecektir.

Aynı şekilde,     Ek 3 üncü maddenin yürürlüğe     girmesinden sonra bağdaşmayan görevi yürütenler,    

eş ve hısımlarının     kooperatif ve üst kuruluş yönetim     kurulu üyeliğine veya denetçiliğine    

sonradan seçilmesi durumunda da görevlerini     yürütmeye devam edeceklerdir.

   

             Örneğin, B     Kooperatifi veya A Üst Kuruluşu yönetim     kurulu üyesi veya denetçisi

C Şahısın eşi veya     oğlu ya da diğer hısımları,     12/4/2011 tarihinden önce Kooperatifte veya

Üst     kuruluşunda yahut bunların     hissedarı olduğu şirkette,     katıldıkları vakıflarda     ve

diğer teşekküllerde     personel, müşavir, yönetim kurulu üyesi     veya denetçi gibi herhangi bir

bağdaşmayan     görevi yürütüyorlar     ise, bunlar 12/4/2011 tarihinden sonra da bu görevlerini    

sürdürmeye devam edecektir. Bu şahıslar,     söz konusu düzenleme tarihinden önce işe alınmış

olmak     şartıyla,     geçici/mevsimlik olarak çalışıyorlarsa,     aynı statüde sonraki mevsimlerde de

çalışmayı sürdüreceklerdir.     Ancak, geçici/mevsimlik olarak çalışanların geçici     kadrolardan daimi

kadrolara geçirilmesi veya daimi ya da geçici/mevsimlik     çalışanların iş     akitlerinin sona

ermesinden sonra yeniden işe alınmaları söz     konusu olduğunda, bağdaşmayan     görev alma

yasağı gündeme     gelecek, Kanunun Ek 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile     bu Maddenin birinci

fıkrasına göre     hareket edilecektir.

   

             Aynı şekilde,     Ek 3 üncü maddenin yürürlüğe     girmesinden önce, C Şahsı ile     bunun

eşi veya hısımlarından     biri, B Kooperatifinde veya A Üst Kuruluşuna bağlı B ve     N Kooperatiflerinde

ya da B Kooperatifi ve A Üst Kuruluşunda     aynı zamanda yönetim kurulu üyeliği veya     denetçilik

görevlerini yürütüyorlarsa,     C Şahsının eşi ve hısımlarının bu görevleri,     görev dönemi sonuna

kadar devam     edecektir. Yeniden seçilmeleri gündeme geldiğinde,     bağdaşmayan göreve    

uyup uymadığı yönünde değerlendirme     yapılacaktır.

   

             Diğer     yandan, B Kooperatifinde veya A Üst Kuruluşunda ücretli     olarak görev yapan

C Şahsı, göreve     başlama tarihinden sonra, eşi veya     hısımlarından     biri anılan Kooperatife

veya Üst     Kuruluşuna yönetim kurulu üyesi     veya denetçi seçilmesi durumunda, Ek 3 üncü    

maddenin yürürlük     tarihinden önce veya sonra göreve başlayıp başlamadığına bakılmaksızın,

yürüttüğü görevi sürdürecektir.

   

             (3) Kooperatiflerin yönetim     kurulu üyeleri ve denetçilerinin eş ve hısımlarının, üst    

birliğe bağlı diğer     kooperatiflerde görev alması, Kanunun Ek 3 üncü     maddesi ile getirilen

bağdaşmayan     görev kapsamına girmez. Ancak, üst     kuruluşların yönetim     kurulu üyeleri

ve denetçilerinin eş ve hısımları, bu üst     kuruluşlar ile bağlı tüm     kooperatifler ve bunların

yüzde     elliden fazla hissedarı oldukları şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda     ve diğer

teşekküllerde     yönetim kurulu üyesi veya denetçi     olamaz, personel olarak veya

başka bir şekilde     ücretli     olarak işe alınamaz.

   

             Örneğin, A Üst     Kuruluşuna, B Kooperatifinin yanı sıra M     Kooperatifi de ortak ise,

B Kooperatifinin yönetim kurulu üyeleri     veya denetçileri ile bunların yakınları M     Kooperatifinde

ve M Kooperatifinin hissedarı olduğu şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda     ve diğer teşekküllerinde   

  görev alabileceklerdir. Ancak, A Üst     Kuruluşunun yönetim kurulu üyeleri     veya denetçileri ile

bunların yakınları hem A     Kooperatifinde hem de M Kooperatifinde ve bunların    

hissedarı olduğu şirketlerde,     katıldıkları vakıflarda     ve diğer teşekküllerinde    

görev alamayacaklardır.

   

             Denetçilerin araştırma yükümlülüğü

   

             MADDE 7 (1) Kooperatif ve üst     kuruluşlarının     denetçileri, kendi kuruluşlarında,    

Kanunun 56 ncı maddesinin birinci, 67 nci maddesinin ikinci     ve

Ek 3 üncü madde hükümleri çerçevesinde,     Ek 3 üncü madde hükmüne aykırı     uygulamaların

olup olmadığını araştırmakla     yükümlüdür. Bu     araştırma yükümlülüğünü yerine     getirmeyen

denetçiler, Kanunun Ek 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasına göre     sorumlu olacaklardır.

   

             (2) Seçilme     veya görevlendirme işlemleri ile sözleşmeleri     bu Tebliğe göre hükümsüz    

olanlara, herhangi bir ad altında ücret,     maaş, huzur hakkı

gibi bir ödeme yapılmaz     ve menfaat temin edilmez.

   

             Yürürlük

   

             MADDE 8 (1) Bu Tebliğ, 12/4/2011 tarihinden     itibaren geçerli olmak üzere yayımı    

tarihinde yürürlüğe     girer.

   

             Yürütme

   

             MADDE 9 (1) Bu Tebliğ hükümlerini     Sanayi ve Ticaret Bakanı, Bayındırlık ve İskan    

Bakanı ve Tarım ve Köyişleri     Bakanı yürütür.

   

                     

NUSRET YAVUZ

SAKARYA BÖLGESİ

HAYVANCILIK KOOPERATİFLERİ

BÖLGE BİRLİĞİ MÜDÜRÜ

 

                                                                                                                       TARIMSAL KALKINMA KOOPERATİFLERİNİN

DURUMUNA OBJEKTİF BİR BAKIŞ,

GELİŞMELERİNİN ÖNÜNDEKİ ENGELLER

VE YAPILMASI GEREKENLER.

 

                Yurdumuzdaki Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri 1969 yılında yürürlüğe giren Kooperatifler Kanunu ile kurulmağa başlamıştır. 1972 yılında devrin başbakanı Nihat Erim döneminde, yurt dışına işçi olarak gideceklerde, kooperatif ortaklarına öncelik verilmesi ile birlikte yerden mantar biter gibi bir anda ülkemiz Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri ile doldu. Daha sonra bu kooperatifler işçi gönderemez olunca, bazıları tek bir işçi bile gönderemeden kapanıp gitti. Kooperatifler, ortaklarının belirli ekonomik çıkarlarını ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını, karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla kurulmalıdır. Bu amacın dışında başka bir maksatla kurulan örgütler kooperatif olmaz. Kooperatiflerin kurulmasına cevaz veren 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu kooperatifi yukarıdaki gibi tarif etmiştir.

               Sakarya’daki kooperatiflere baktığımızda uzun ömürlü olanların, geçimleri ile ilgili olanlar olduğu bariz bir şekilde görülür. Buna çarpıcı bir örnek vererek daha bariz bir hale getirelim. Sakarya İli Karasu İlçesinde S.S.Limandere Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, yurt dışına işçi göndermek için kurulan kooperatiflerdendir. Bir tek işçi dahi gönderemeden kurulduğu gibi batmıştır. Çok yakınlarındaki Ferizli İlçesine bağlı S.S.Sinanoğlu Tarımsal Kalkınma Kooperatifi ise tarımsal ürünlerinin değerinin altında pazarlanmasından şikâyetçi olan çiftçilerin aydınlar önderliğinde, epey uzun süren kooperatifçilik eğitiminden sonra kurulmuş ve her geçen gün yavaş yavaş büyüyerek yoluna devam etmektedir. Bu kooperatifin süt ürünündeki fiyat istikrarını yakalaması Limandere halkının dikkatini çekmiş ve halkın tamamına yakını Sinanoğlu Kooperatifine ortak olmuş ve ürünlerini olabildiğince değerlendirmiştir.

Bu kooperatifin bu denli gelişmesi karşısında kendi kooperatiflerinin niçin yaşamadığını da yaşayarak öğrenmiş oldular. 1986 yılına kadar Sinanoğlu Tarımsal Kalkınma Kooperatifi ile çalışan Limandere köy önderleri, bu seneden sonra kendi yıkılmış kooperatiflerinin yeniden canlandırılmasını istemiş ve bunu gerçekleştirmişlerdir.

               Bugün Sakarya İlinde faaliyet gösteren l40 tan fazla kooperatif içinde Sinanoğlu ve Limandere Kooperatiflerinin çok önemli yerleri varsa bunun sebebi halkın bu kooperatiflere ihtiyaç duyması ve kooperatifçilik eğitimini almağa devam etmeleridir. Sakarya’da faaliyette olan bazı kooperatifler vardır ki bunların ismini vererek dava konusu edilmesine neden olmak istemiyorum. Bu kooperatifler maalesef halkın malı olamamış, kurucu başkanlarının ya da daha sonra yönetimi ele geçirenlerin halkını sömürme aracı olarak kalmışlardır. Bu kooperatiflerin ayıklanması devletin görevi iken maalesef Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri iyi bir şekilde denetlenmemektedir. Bazı kooperatif başkanlıkları babadan oğla devredilecek meta olarak görülmektedir. Bazı başkanlar, kooperatifleri kendi malı olarak kullanmakta, kooperatif kasası olarak kendi cep ve hesaplarını görmektedirler. Bazı kooperatiflerin yöneticileri, kooperatiflerin yapabilecekleri iyileştirmeleri ve yararlarını köylüye çok iyi anlatamamalarından cılız kalmıştır. Halkın ve ortaklarının ilgisizliği yüzünden batma noktasına gelmiş durumda beklemektedir. Devlet Kooperatif eğitimine gereken önemi vermediği için, halk kooperatiflerin nasıl faydalı birer kuruluş olduğunu bilmemektedir. Kooperatiflerin iyi denetlenmemesi sonucu artan yolsuzluklar, kooperatifleri yolsuzluk sözcüğü ile anılır duruma getirmiştir. Devletin halka, çalışmakta olan ve kooperatiflere ve kooperatifçiliğe iyi birer örnek teşkil eden örgütleri ön plana çıkarıp halka tanıtmak için bir gayreti yok gibidir. Tarımın ve tarımcının gelişmesi ülkenin kalkınma reçetesidir. Devlet Kooperatifleri, ülkenin yarını için bir yatırım olarak görüp değerlendirmelidir.

                Bugünlerde 5200 Sayılı Tarım Üreticileri Birlikleri yasasına göre Üretici birlikleri kurulmaktadır. Bana göre bu kanun üzerinde düşünülerek, ölçülüp biçilip,  planlı programlı çıkarılmış bir kanun değildir. Nitekim büyük aksaklıklar meydana gelmeğe başlamıştır. Devlet bu birlikleri kurdurarak ne yapmayı amaçlamaktadır? Bu belli değildir. Eğer üreticileri örgütleme amacında ise niçin kooperatifleşmeyi anayasasına koymuştur? Yoksa yıllardır yürümedi diye, ondan vaz mı geçmiştir? Türkiye’de kooperatifler gerçekten yürümemiştir. Birkaç güzel örnek dışında istenen randıman alınamamıştır. Ama bunda kooperatiflerin ve kooperatifçiliğin değil devletin ilgili birimlerinin kusuru vardır. Kooperatiflerin kurulması teşvik edilmiş ama bu kooperatiflerin çekirdek kadrolarının bile iaşe ve ibate maliyetini hesap ederek gerekli kaynağı bulacağı bir çalışma sahası gösterilmemiştir. Bu konuya açıklık getirmek için bir örnek verelim. A köyünden 7 kişi kooperatif kurmak üzere devlete müracaat ettiğinde gerekli evrakı tamamlanıp “Al sana kooperatif.” Diye tescil edilip faaliyete geçmesi istenmektedir. A Köyü küçük bir yerleşim yeri imiş, yeteri kadar ortak bulamazmış, yeteri kadar ürün bulamazmış, bütün bunlar tetkik edilmemektedir. Mevzuatta ise tetkik edilmesi gerekmektedir. Size Sakarya İlinden bazı örnekler vermek istiyorum: Kocaali İlçesinin Çukurköy, Koğukpelit, Kestanepınarı ve Açmabaşı Köyleri birbirlerine sınır köylerdir. En büyüğü 150 hane büyüklüğünde olan bu köylerin hepsinde Tarımsal Kalkınma Kooperatifi vardır. Hiçbirinin yaşama şansı yoktur. Bunlardan Çukurköy Kooperatifi Devletten proje almış, 150 baş inek almış, köyüne hizmet binası kurmuş ve çalıştırmağa başlamıştır. Bu kooperatif şu sıralar sürekli zarar ederek işine devam etmektedir. Çok iyi niyetli yöneticileri sayesinde ayaktadır. İflasa direniyor. Ama iflas kaçınılmaz görünüyor. Komşu kooperatiflerin de inekleri geldi. Onların sütünü de pazarladığı halde zarar eden Çukurköy kooperatifi, onlar da kendi sütünü pazarlamağa başlayınca, hepsi zarar edecek ve kapanacaktır. Devlet bu kooperatifler kurulmadan gerekli etütleri doğru ve dürüst yapsaydı, bu yörenin tek bir kooperatifi ancak yaşatabileceğini görüp, diğerlerini o köyde birleştirerek, uzun ömürlü ve güçlü bir kooperatif kurulmasını sağlardı. Bu konuda ülkemizde daha binlerce örnek verilebilir. Devlet aynı hatayı işlemeğe devam etmektedir. Bu emeğin ve kıt imkânların hebasıdır. Bunun hemen bir çaresine bakılmalıdır. Çare ise; birleştirmek suretiyle fesihtir. Devlet bu durumda olan kooperatifleri birinde birleştirerek diğerlerini feshetmek mecburiyetindedir. O köy halklarını bu konuda aydınlatmak ise İl/İlçe Tarım Teşkilatları ile Kooperatif ve Kooperatif Birlikleri ‘ne düşmektedir.

                Tarımsal Kalkınma Kooperatiflerinin örgütlenmesinde de tıpkı çiftçilerin örgütlenmesi gibi sorunlar yaşanmaktadır. Sakarya’da Kocaeli ilini de içine alan bölgede faaliyet göstermek üzere 2002 yılında Sakarya ve Kocaeli İlleri Hayvancılık Kooperatifleri Bölge Birliği adıyla bir birlik kurulmuştur. Kocaeli İl Tarım Müdürlüğü bu birliğe pek sıcak bakmamış ve kurulan kooperatiflerin Birliğe girmeleri konusunda teşvik etmemiştir. Bu il ile birlikte aslında Düzce, Bolu ve hatta Zonguldak ve Bartın illeri ile Yalova ve İstanbul’un Anadolu yakası kooperatifleri de Sakarya Bölge Birliği çatısı altında birleşmelidir. Ancak o zaman yeteri kadar güç elde edilmiş olacaktır. Bu gün 40 kooperatife ulaşmış Birlikte yalnız 2 kooperatif Kocaeli’ne aittir. Hâlbuki Kocaeli’nde birçok Tarımsal Kalkınma Kooperatifi mevcuttur. Bunların büyük bir kısmı Birliğe katılmalı, güç verip güç almalıdır. Bildiğim kadarı ile Tarım Kredi 3 ncü Bölgesi de saydığım illeri kapsamaktadır. En doğru bölge tespiti de böyle olmasıdır. Yoksa Her ilin bir Birliği yaşatıp geliştirmesi mümkün olmayacaktır. Çünkü “Birlikten kuvvet doğar.” Sözünü en sık kullanan kooperatifçiler bunu kendileri uygulamayarak inandırıcı olmaktan çıkmaktadırlar.Sakarya Bölge Birliği’ne bağlı kooperatiflerin (40 Kooperatif) tüm sermaye taahhüdü 12.000.- YTL. dir. Bunun tamamına yakın kısmı tahsil edilmiş ve hemen tamamı harcanmıştır. Zira bu meblağın bir birliği sürdürmeğe yetecek gücü yoktur. Kooperatiflerin Birliğe vermeyi taahhüt ettikleri sermaye payı, başlangıçta düşük tutulmuştur. Zaten Birliği yaşatacak olan sermayeden çok düzenli gelir kapısıdır. Kanun koyucu Birliklerin düzenli bir gelir getirmesine yetecek iyi bir düzenleme yapmamıştır. Anasözleşmelerde de bu konuda açıklık yoktur. Birlik ancak bağlı kooperatiflerin verdiği borç paralarla ayakta kalabilmektedir. Peki, nasıl bir düzenleme Birlikleri aktif ve iş görür hale getirebilir? Birlik üyesi kooperatifler, birliğin düzenli bir gelire sahip olması için, kendi ortaklarından alış ve satışta aldıkları komisyonu % 1 nispetinde artırarak bunu birlik hesabına hizmet faturası mukabilinde aktarmaları gerekir. Peki, bu durumda üreticiler kooperatife sattıkları ve kooperatiften aldıkları mallardan % 1 oranında kayba uğramış olmayacaklar mı? Hayır… Asla kayba uğramayacaklar. Hatta kârlı çıkacaklardır. Çünkü ödedikleri % 1 komisyon gidecek ama Birlikte mal alacakları için en az % 2, 3, 4, 5 kârlı olacaklardır. Çünkü Birlik ayda 10 ton yem için değil, 1.500 – 2.000 ton yem için pazarlık edecektir. 3–5 ton/gün süt için değil, 70,–100,–500,–1.000 ton/gün süt için pazarlık yapacaktır. Kooperatiflerin birlik kurmalarındaki mantık ta burada yatmaktadır. “Bir elin nesi var? İki elin sesi var.”Deyip bir araya gelen çiftçilerin kurdukları kooperatifin sınırlı gücüne güç katmak için il ve bölge çapında örgütlenmelerinin sebebi budur. Kurulan bu birliklerin zamanla sermaye birikimi ancak düzenli gelirlerinden sermayeye pay aktarılmasının önündeki yasal engellerin kaldırılması ve hatta teşvik edilmesi gerekmektedir.

                  Sütün büyük bir kısmını kooperatiflerin mubayaa edecekleri mutlu günlere ulaşıldığı zaman Süt Sanayicileri, süt fiyatları ile kedinin kuyruğu ile oynadığı gibi oynayamayacaklardır. Market rafındaki süt fiyatı ile köylünün sattığı süt fiyatı arasında % 300 fark olmayacaktır. Tüketici de vahşi kapitalizmin sillesinden korunacaktır. Önceleri bunu ifade edenleri komünistlikle suçlayıp etkisizleştirmek çok kolaydı. Ama şükür ki bugün bu numara ucuzladı. Hakkını arayan ile komünist aynı şey değil. Bunu da her kes anladı. Komünist Partisi var. Aldığı oy da belli. Biz hak arayanız. Hep te aynı kalacağız. Bundan vaz geçersek bilinmelidir ki artık kimse hakkı olmayana el uzatmıyor. Bütün kooperatif camiasına sevgi ve saygılarımı sunarım.2005

 

   Nusret Yavuz

 

 

SAKARYA'MIZIN İKİ GÜZİDE KOOPERATİFİNİ BERABER İNCELEYELİM.

                Sakarya'mızın gerçekten var olan, yani faaliyette bulunan kooperatiflerinin en gelişmiş olanları S.S.Sinanoğlu ve S.S.Limandere Tarımsal Kalkınma Kooperatifleridir. Bunlardan Limandere yurt dışına işçi götürmek maksadı ile Rahmetli Nihat Erim'in başbakanlığı döneminde Yurt dışına Daha çok Almanya'ya işçi göndermede öncelik almak üzere yapılan teşvikler sonucu köylü zorlanarak kurdurulmuştur. Sene 1970 lerin başlarıdır.Sadece Limandere Köyünden değil,Komşu köylrden de ortak alınmış, her ortak 125 er lira para yatırmıştır. Kooperatif kağıt üzerinde vardır. Ama bu tür kooperatifler o kadar çoktur ki tek bir işçi bile gönderemeden uygulamadan vazgeçilmiş ve kooperatif topladığı küçücük sermayesini batırmak zorunda bırakılmıştır. Kooperatifler bu örnekte olduğu gibi zorlama ile kurulurlarsa yürümez. Ona ihtiyaç duyanlar kendiliklerinden bir araya gelecekler başlarındaki bir musibetle mücadele ede ede yükselecekler sermayeyi büyüttükçe daha güçlü rakiplerle başa çıkacaklardır. İşte burada ikinci kooperatif devreye girer. Sinanoğlu Tarım Kredi Kooperatifinde Müdür Vekili Muhasebeci olarak çalışan ve kendisi de bir çiftçi çocuğu olan Nusret Yavuz,  Limandere Tarımsal Kalkınma Kooperatifini ( O zamanki adı: S.S.Limandere Köyü Kalkınma Kooperatifi)yakından takip etmektedir. Başkanı olan Rahmetli  Muzaffer Süt ile hala0dayı çocuklarıdır. Bazı konularda ondan yardım istemektedir. Ellerindeki ufak sermaye bir kamyon Un getirip dağıtmakla tükenmiştir.

                Nusret Yavuz kendisi de bir kooperatifin yöneticisi yani Müdür Vekilidir. Ama Tarım Kredi Kooperatifleri o tarihte Ziraat Bankasının taşra ajandaları pozisyonunda birer işlevsiz, yararsız kuruluşlardı.  Önceleri görev yaptığı Çakallık (Hendek/Sakarya) Kooperatifinde Çakallık Köyünün o zamanki  Muhtarı Emekli Astsubay Sami Çim'in Çakallıkta bir Süt Mandırası kurarak Yurt dışından Holstein  ırkı inekler getirmesine tanık olmuş ve Rahmetli Sami Çim'den işin özünü kapmıştı. İşin özü şuydu;  Ortakların müşterek bir sorunu olmalı ve bu sorunu çözmek üzere birleşilerek sorunun üstesinden gelmek üzere sermaye ve deneyim sahibi olmağa çalışmalı idiler.  Çakallıkta Sami Çim gibi değerli bir insan bu işe öncülük ediyordu. Sinanoğlu ve Civar köy ve kasabalarda sorun şuydu.; Hayvancılık iptidai usullerle yapılıyor, yeteri kadar ürün alınamıyor, alınan ürün de değerinde pazarlanamıyordu. Bu konuda yapılacak o kadar çok iş vardı ki............

                Bu işlerin bir yerinden başlanmalı idi. Önce bu sorunun farkında lığı sağlanılmalı idi. Bunun için Sinanoğlu'ndaki okul öğretmenlerinden yardım istedi. Onların bu hususta köylüyü eğitmelerini  ve durumun farkında olmalarını sağlamalarını istedi. kahvelerde ve meydanlarda toplantılar düzenledi. Karasu Kaymakamı İsmail Erzurum'dan da toplantılara katılmasını istedi. Kaymakam Bey bir toplantıya katılarak kooperatifin yararlarını anlattı. Bu eğitim faaliyetleri üreticileri bir kooperatif kurulursa belki dertlerine derman olabileceği hissi uyandırdı. İlk planda onlardan istenen fazla bir meblağ da değildi. 1.000.- Lira vereceklerdi. Ama bunda da zorlanıyorlardı. Binbir güçlükle bir kamyonet alma gücü yakaladıklarında, onlara bir litre süt için 180 Kuruş vermemekte direnen Güneş Süt'ün sahibi Kooperatif, ilk sütünü 360 kuruşa alınca, 375 kuruş fiyat ilan etmişti. İşte gerçek kooperatifleşmenin yararı burada aşikâr olarak orta yere çıkıyor. Köylü sütüne 5 kuruş zam alamadığı firmadan 195 kuruş zam almıştı. bunu yapan birlikti. Sinanoğlu'nda verilen kooperatif eğitimine paralel olarak Limandere'de de Nusret Yavuz Kahvehane toplantıları yapıyor halkı Sinanoğlu'nda kurulmakta olan kooperatife ortak olmağa davet ediyordu. Limandere'den, Rahmetli  Hüseyin ve Nuri Karaman Kardeşler, Mustafa Cıngıl ve Mahmut Bozkurt kamyonetin alınmasında ortak olup 1.000.- TL veren ilk ortaklardı. Bu arada Limandere Kalkınma Kooperatifi kâğıt üzerinde idi. 1986 yılına kadar Limandere halkı Sinanoğlu Kooperatifine ortak olarak çok uyumlu bir şekilde faaliyet gösterdiler. Genel Kurul toplantılarına iştirak ettiler. Bazıları yönetim ve denetim kurulu üyeliklerine seçilip mücadele verdiler. Kendilerinin kağıt üzerindeki kooperatiflerinin niçin yürümediğini yakından gördüler. Kooperatifçilik hakkında çok şey öğrenip bilgi ve deneyim kazandılar.

                 Sinanoğlu Tarımsal Kalkınma Kooperatifi fiyat konusunda anlaşamadığı Şen Kardeşler Firması'ndan sütü kesince Firma, Limandere'nin  Sütlerinin çok ve kaliteli olduğunu bildiğinden ve bazı ortakları da Sinanoğlu Yönetiminden tanıdığından onlara bölünme teklifi götürdü. Onlar da çok eski rekabete dayalı bu suni birlikteliği bozmanın zamanı geldi diye düşünerek Şen Kardeşler Firması'nın satın aldığı kamyon ile süt toplamağa başladılar. Nusret Yavuz bu bölünmeye doğal olarak direndi. Ancak Köy muhtarı Rahmetli  Ali Bayık'tan başka kimseden destek bulamadı. 1-2 senelik mücadeleden sonra rakip olma yerine kardeş kuruluşlar olmalarını uygun gördü. Evvela  Limandere'de bulunan irtibat bürosunu ve satış mağazasını kapattı. Onlara mevzuat yönünde destek oldu. Sermayelerini iade etti. Çok çekişmeli geçen genel kurul toplantılarında onlara doğru yolu göstererek itidal telkin etti. Halen yan yana iki güçlü kooperatif olarak çalışmaktadırlar. Limandere Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin mayasında Sinanoğlu'nun eğitim faaliyetlerinin  öğrettikleri deneyimler vardır. Onlar bunu bilir ve inkar gereği bile duymazlar. Bu gün Limandere Kooperatifi kendi modern hizmet binasında ekonomik bakımdan Sinanoğlu'nu geçmiş iki defa "Kırsal Kesimde 200 Baş İnek Projesi" uygulamış ve süt miktarını epey yükseltmiştir. Gerçi bu projeler pek faydalı projeler değildir. Ama Limandere halkı doğuştan kooperatifçiliğe yatkın bir yapısı olduğu için bu projelerin kötü yönlerini kendi çıkarlarına uygun kullanarak durumu idare etmişlerdir.

Şimdi Nusret Yavuz diyor ki:

                Bu iki kooperatif ayrılarak yitirdikleri güçlerini birlikte bazı projeleri  hayata geçirerek telafi edebilirler. İlk aklıma gelen projeler ;

1.       Karayolunda  bir akaryakıt istasyonu açabilirler

Motorin önemli bir tarım girdisi olup çiftçilere faiz almadan ürünlerine karşılık kısa vadeli kredi imkânı sunar ve diğer istasyonlara karşı avantaj sağlarlar. Kooperatiflerde amaç kâr değil hizmettir.  Bu istasyonda. Çiftçilerin ürettikleri bazı tarım ürünlerini de piyasa fiyatlarının altında ama üreticilerin tüccara sattıkları fiyatın üstünde pazarlayarak tampon görevi üslenebilirler.Hatta hiç araya girmeden alıcı ile satıcıyı karşı karşıya getirebilirler. Bu hem ortaklara hizmet hem adaletli ticarete hizmet olur.

2.       Silaj Ambalajlama Fabrikası kurabilirler

Bölgede yetiştirilen ve birkaç uyanık tüccarın elinde soygun vesilesi olan mısırın değerlendirilmesi için olsun, kendi tükettikleri silajın en iyi şartlarda muhafaza edilerek yem giderlerine katkı hususunda olsun. Çok gerekli ve kârlı bir yatırım olacaktır. Sadece Sinanoğlu ve Limandere ovalarındaki mısır buna yeterli gelmeyecektir. Tüm Sakarya'nın silajlık mısırını işlemek bile mümkün.

3.       Hayvan Hastanesi kurup burada devletin de desteğini alarak "Embriyo Transplantasyonu sayesinde suni dölleme den daha ileri düzeyde ırk ıslahı yapabilirler.

Hayvanlarının sağlığı hususundan başka, ırk ıslahı hususunda bugün ileri batı ülkelerinde uygulanan boğadan ineğe sperma nakli yerine, inekten ineğe döllenmiş yumurta nakli  çok daha garantili ve faydalı bir yöntemdir. Bu yöntem suni tohumlama istasyonları ya da gezici veterinerlerin uygulayabilecekleri bir yöntem olmadığından mutlaka bir gelişmiş hayvan hastanesi gerekmektedir. Bu hastanede hem ortakların hayvanlarının sağlık sorunu ile hem de bölge çiftçilerinin hayvanlarının sağlık sorunları ile ilgili gereken müdahaleler, aşılamalar ve operasyonlar da yapılabilecektir.

 

4.       İlk planda 50 Tonluk Süt Mandırası kurup ayran, pastörize süt ve peynir çeşitleri üretebilirler.

İhtiyaca göre kapasitesi artırılabilir olacak bu mandıra her iki kooperatifin de birinci amacıdır. Bu iki kooperatif de süte aracılık gibi basit bir amaçla kurulmuş değildir. O halde ham madde olan sütün işlenerek  mamul madde olarak tüketiciye ulaştırılması gerekir. Bu sayede hem süt fiyatında üretici lehine , hem de mamul maddeyi tüketenlerin lehine fiyat oluşması sağlanacaktır.

5.       Bütün bu işleri kotaracak ortak bir anonim  şirket kurabilir hatta başka kooperatif ve aynı konuda faaliyet gösteren Süt Birliklerini, Hay-Koop'u,  Hayvan Islah Birliğini de bu şirkete ve üretim projelerine ortak edebilirler.

Bu iki kooperatifin Yönetim Kurulu Üyelerinin de içinde bulunacağı Şirketler,  işlerin kotarılmasında çok sesliliği önleyecek ve ahenkli bir çalışma sağlayacaktır.

 

                İlk aklıma gelen bu projelerden başka ve daha acil projeler olabilir. Örneğin benim yıllardır uygulayamadığım "Sakarya'dan Bayırları Sulama Projesi'ni" ve bu sitenin Kalkınma Projeleri sayfasında bulacağınız Aşılı Kızılcık Projemi hayata geçirebilirler.hayata geçirebilirler. Tabii bu iki kardeş kuruluş bütün bunları yapabilmek için, bunun yararına inanarak bir araya gelip fikir alış-verişinde bulunmalıdırlar. Bakın bir çırpıda ne işler yapabileceğimizin yolu ortaya çıktı. İlerleyen yaşımla elimde kalan deneyimlerinden iki kooperatifin de yararlanması dileklerimle,  Onlara kendi eserlerim gibi bakıyor ve daha daha ileriye gitmelerini canı gönülden istiyorum.

 

Nusret Yavuz

Kooperatifçi.